Relacje umowne Indonezji z Unią Europejską – Przegląd Globalny

Autor: Kamil Lejwoda

Przedmowa

Prezentowany poniżej tekst jest ósmym z cyklu na temat relacji umownych UE z zagranicznymi partnerami. Cykl ten skupia się w szczególności na umowach gospodarczych oraz zarysowaniu przebiegu współpracy od momentu nawiązania relacji z Unią Europejską. Poniżej link do poprzednich artykułów:

Nowa Zelandia, Ukraina, Republika Indii, Korea Południowa, Japonia, Wielka Brytania, Australia.

Wstęp

Relacje dwustronne między Unią Europejską a Republiką Indonezji do momentu wejścia w życie umowy ramowej o partnerstwie i współpracy w 2014 r. działały w oparciu o umowę o współpracy z 1980 r. zawartą między ówczesną Europejską Wspólnotą Gospodarczą (EWG) a Stowarzyszeniem Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ang. Association of South-East Asian Nations – ASEAN). Niemniej jednak zawarcie umowy o partnerstwie i współpracy (ang. Partnership and Cooperation Agreement – PCA) stało się podstawą dla współpracy politycznej między stronami, zaś wynegocjowana w 2025 r. umowa handlowa pozwoli na sformalizowanie stosunków handlowych i gospodarczych między Unią Europejską a Republiką Indonezji. Negocjacje trwały dziewięć lat, głównie z powodu kwestii spornych dotyczących środowiska i oleju palmowego. Ponadto zakończono w 2025 r. negocjacje umowy inwestycyjnej, która będzie wspierać środowisko inwestycyjne obu stron. Do zmiany tej przyczyniła się polityka celna Stanów Zjednoczonych, która skłoniła Unię Europejską do dywersyfikacji handlu na rynkach państw trzecich. UE i Indonezja sfinalizowały negocjacje przełomowej Kompleksowej Umowy o Partnerstwie Gospodarczym (CEPA) oraz Umowy o Ochronie Inwestycji (IPA). Porozumienia te unowocześnią relacje umowne, przechodząc z tradycyjnej współpracy opartej na umowie PCA – podpisanej w 2009 r. i obowiązującej od 2014 r. – na poziom pogłębionej współpracy gospodarczej i politycznej. Co sprawiło, że kwestia oleju palmowego, blokująca porozumienie przez niemal dekadę, przestała stanowić przeszkodę i czym kierowała się przy tym Unia Europejska?

Zarys historyczny

Współpraca dwustronna między Unią Europejską a Indonezją rozpoczęła się w 1988 r. Ponadto w tym samym roku wysłana została unijna delegacja do Indonezji. Spotkanie Azja-Europa (ang. Asia-Europe Meeting – ASEM), które odbyło się w Tajlandii w 1996 r., miało szczególne znaczenie dla Indonezji, gdyż umożliwiło jej dialog z UE, jak i promowanie wzajemnego handlu i inwestycji. Z kolei w 2000 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie rozwoju bliższych stosunków między UE i Indonezją, omawiający rozwój relacji handlowych, korzystnych dla ich przyszłości.[1] Natomiast umowa ramowa o wszechstronnym partnerstwie i współpracy (ang. Partnership and Cooperation Agreement – dalej jako: PCA)[2], została podpisana 9 listopada 2009 r. i weszła w życie 1 maja 2014 r. Umowa ta stanowi podstawę do prowadzenia dialogu politycznego i współpracy sektorowej oraz podnosi poziom relacji dwustronnych. Ponadto PCA zapewnia ramy prawne do zaangażowania się i współpracy w szerokim spektrum dziedzin polityki, w tym w zakresie praw człowieka, dialogu politycznego oraz handlu. Zastąpiła tym samym umowę o współpracy Wspólnot Europejskich (WE) z ASEAN-em, sformalizowaną w 1980 r.[3], która to przez wiele lat kształtowała relacje obustronne UE i Indonezji. Na jej podstawie prowadzono regularnie dyskusje dotyczące kwestii politycznych, gospodarczych oraz odnoszących się do współpracy podczas spotkań urzędników wysokiego szczebla.[4]

Negocjacje w sprawie umowy handlowej

Z kolei negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu pomiędzy Unią Europejską i Indonezją rozpoczęły się oficjalnie 18 lipca 2016 r.[5] Osiągnięcie porozumienia zajęło stronom dziewięć lat i 19 rund negocjacji, które trwały do lipca 2024 r., w atmosferze napięć związanych z produkcją oleju palmowego i powiązanym z tym wylesianiem, a także wytwarzaniem biodiesla. Negocjacje były kontynuowane w formie ad hoc, a w lipcu 2025 r. w Brukseli przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i prezydent Indonezji Prabowo Subianto ogłosili, że osiągnęli porozumienie polityczne. Handel był najważniejszym elementem trójtorowego podejścia, obejmującego rozpoczęcie rozmów na temat partnerstwa strategicznego oraz decyzję w sprawie kaskadowego systemu wizowego, czyli unijnego mechanizmu przyznawania wiz wielokrotnego wjazdu do strefy Schengen na coraz dłuższe okresy w oparciu o historię prawidłowego korzystania z poprzednich wiz dla obywateli Indonezji, zaś kwestia oleju palmowego została ujęta w protokole dodatkowym do umowy CEPA. W dniu 23 września 2025 r. w Dżakarcie UE i Indonezja ogłosiły zakończenie negocjacji w sprawie kompleksowej umowy o partnerstwie gospodarczym (ang. Comprehensive Economic Partnership Agreement – dalej jako: CEPA) oraz umowy o ochronie inwestycji (ang. Investment Protection Agreement – dalej jako: IPA).[6] 29 czerwca 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła Radzie wnioski dotyczące podpisania i zawarcia Umowy o kompleksowym partnerstwie gospodarczym (CEPA) oraz Umowy o ochronie inwestycji (IPA) z Indonezją. Po przyjęciu przez Radę wniosków, UE i Indonezja będą mogły podpisać umowy, po czym zostaną one przekazane do Parlamentu Europejskiego w celu uzyskania zgody. Gdy Parlament wyrazi zgodę, a Indonezja ratyfikuje umowy, CEPA i IPA będą mogły wejść w życie.[7]

CEPA

Umowa CEPA ma bardziej kompleksowy charakter niż zwykła umowa o wolnym handlu (ang. Free Trade Agreement – FTA), która zasadniczo oznacza liberalizację handlu. Poprzez nią UE i Indonezja będą w stanie nawiązać szerokie partnerstwo gospodarcze obejmujące inwestycje, usługi, własność intelektualną i współpracę regulacyjną. Ponadto dzięki umowie CEPA, UE uzyska również dostęp do największej gospodarki regionu, oferującej bezprecedensowy dostęp do kluczowych zasobów, młodych ludzi posiadających umiejętności technologiczne oraz szybko rozwijającego się rynku.[8] Przede wszystkim UE i Indonezja mają znieść 98,5% pozycji taryfowych. Bezpośrednio po wejściu umowy w życie liberalizacja obejmie 80% pozycji taryfowych, zaś pozostałe zostaną zniesione w ciągu kolejnych pięciu lat. Na umowie CEPA skorzystają w szczególności takie sektory jak: rolno-spożywczy, chemiczny, maszynowy i motoryzacyjny UE, natomiast uprzywilejowanymi sektorami indonezyjskimi będą sektor oleju palmowego, tekstylny i obuwniczy. Z uwagi na wrażliwość sektora rolnego umowa wyłączy z liberalizacji bądź ustanowi kontyngenty na produkty, takie jak: ryż, cukier, jaja, świeże banany, etanol czy też skrobie modyfikowane. Ograniczone kontyngenty przyznane będą czosnkowi, grzybom, kukurydzy cukrowej, skrobi z manioku i produktom o wysokiej zawartości cukru.[9] Ponadto umowa poszerzy możliwości dla dostawców usług i inwestorów z UE i Indonezji oraz zapewni bardziej przewidywalne środowisko handlowe. W szczególności: zagwarantuje, że unijni dostawcy usług i inwestorzy w sektorach określonych w umowie nie będą dyskryminowani w porównaniu ze swoimi indonezyjskimi odpowiednikami, ułatwi operatorom z UE uzyskiwanie licencji bądź kwalifikacji niezbędnych do świadczenia usług, poprzez jasne, uczciwe i terminowe procedury oraz poprawi warunki regulacyjne dla dostawców usług i inwestorów. Otworzy również nowe możliwości dla dostawców usług z UE w Indonezji w szerokim zakresie sektorów, takich jak: usługi finansowe, telekomunikacja, czy też transport morski. Pomimo że umowa handlowa promuje przepływy handlowe i inwestycyjne między oboma partnerami, wyraźnie ochroni prawo każdej ze stron do wprowadzania regulacji w celu osiągnięcia uzasadnionych celów politycznych.[10] Umowa ta stworzy również przewidywalne i uczciwe środowisko handlu cyfrowego. Zawiera przepisy, które budują zaufanie konsumentów i zapewniają pewność prawną przedsiębiorstwom, jak również wspierają innowacyjność, jednocześnie zachowując przy tym prawo do regulacji w zakresie polityki publicznej, prywatności i bezpieczeństwa oraz pogłębiając współpracę obustronną w dziedzinie gospodarki cyfrowej.[11] Ponadto UE i Indonezja uzgodniły w umowie skuteczną ochronę i egzekwowanie praw własności intelektualnej poprzez zawarcie postanowień dotyczących praw autorskich i praw pokrewnych, oznaczeń geograficznych (OG), patentów, czy też ochrony tajemnic handlowych i informacji niejawnych. CEPA zapewnia bezpośrednią ochronę 221 unijnych oraz 72 indonezyjskich oznaczeń geograficznych przed ich podrabianiem. Należą do nich takie unijne produkty jak: Camembert de Normandie, Comté, Lübecker Marzipan, Feta, Gouda Holland i Kraški pršut, zaś wśród indonezyjskich produktów wyróżnia się kawy i przyprawy. Ten wysoki poziom ochrony oznaczeń geograficznych wzmacnia potencjał eksportowy w sektorach rolno-spożywczych o wysokiej wartości, zapewniając wyłączne oznaczenia oraz pomagając producentom wprowadzać na rynek produkty premium.[12] Ponadto CEPA ustanawia kompleksowe ramy dla handlu oraz zrównoważonego wzrostu i rozwoju. W tym zakresie UE i Indonezja wyraźnie zobowiązują się do współpracy w kwestiach związanych ze zmianami klimatu oraz do wdrażania umów dotyczących środowiska, w szczególności porozumienia paryskiego. Umowa CEPA zawiera też postanowienia dotyczące ochrony zasobów naturalnych i zarządzania nimi. Ustanawia również zerowe cła na towary ekologiczne oraz liberalizację usług i sektorów inwestycyjnych mających znaczenie dla transformacji ekologicznej. Umowa wymaga przestrzegania podstawowych zasad Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) i zawiera postanowienia dotyczące wzmocnienia pozycji ekonomicznej kobiet, a organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają odgrywać aktywną rolę w monitorowaniu wdrażania umowy. Zobowiązania odnoszące się do handlu, zrównoważonego wzrostu i rozwoju są prawnie wiążące i egzekwowane za pośrednictwem mechanizmu rozstrzygania sporów określonego w Porozumieniu. Umowa obejmuje również Protokół w sprawie oleju palmowego, którego celem jest maksymalizacja potencjału CEPA w zakresie wspierania handlu zrównoważonym olejem palmowym. Cel ten realizowany jest poprzez ustanowienie platformy dialogu, w tym na temat zmian regulacyjnych istotnych dla sektora oleju palmowego, oraz stworzenie ram umożliwiających bliższą współpracę w obszarach o szczególnym znaczeniu dla zrównoważonej produkcji oleju palmowego i ułatwienie handlu produktami palmowymi.[13]

Umowa o ochronie inwestycji

Natomiast IPA ma na celu ochronę europejskich inwestycji w Indonezji i odwrotnie, przy jednoczesnym poszanowaniu prawa każdej ze stron do regulacji. Gwarantuje również ochronę aktywów przedsiębiorstw europejskich przed nieuczciwym traktowaniem. Jednocześnie umowa stanowi, iż strony zachowują pełne prawo do regulacji w interesie publicznym. Obejmuje to zmianę przepisów bądź regulacji, nawet jeśli te zmiany mają negatywny wpływ na inwestorów lub ich oczekiwane zyski. IPA zapewnia ochronę wyłącznie inwestycjom zgodnym z ustawodawstwem krajowym. Przedsiębiorstwa są wobec tego prawnie zobowiązane do przestrzegania wszystkich obowiązków zawartych w ustawodawstwie krajowym państwa przyjmującego. Wszelkie spory wynikające z umowy mogą być rozstrzygane w ramach międzypaństwowego mechanizmu rozstrzygania sporów, który gwarantuje usunięcie niespójnych środków. Zapewnia to inwestorom silne zabezpieczenia i przewidywalne warunki prowadzenia działalności gospodarczej, zgodne z tym, co oferuje już UE. IPA podkreśla wspólne zaangażowanie UE i Indonezji na rzecz nowoczesnych standardów ochrony inwestycji i wzmacnia zaufanie inwestorów. Po wejściu w życie umowy UE i Indonezja będą kontynuować negocjacje w celu dodania najnowocześniejszego systemu rozstrzygania sporów inwestycyjnych między inwestorami a państwem (ang. Investors State Dispute Settlement – ISDS), z zamiarem zakończenia rozmów w ciągu trzech lat.[14] To częściowe odłożenie kwestii sugeruje, że obie strony chcą wprowadzić podstawowe ramy ochronne, ale pozostają ostrożne co do tego, jak powinien funkcjonować system ISDS.[15]

Podsumowanie

Kompleksowa umowa o partnerstwie gospodarczym oraz umowa o ochronie inwestycji są na etapie rozpatrywania przez Radę wniosków przedstawionych przez Komisję Europejską. Umowa CEPA, jak sama jej nazwa wskazuje, nie będzie ograniczać się jedynie do liberalizacji handlu, ale również zacieśni więzy między oboma partnerami na poziomie partnerstwa gospodarczego. Natomiast osobny protokół dotyczący oleju palmowego, załączony do niniejszej umowy, ma przyczynić się do budowy kompromisu w zakresie wpływu produkcji oleju na zrównoważony rozwój. W porównaniu do wcześniej analizowanych umów handlowych, CEPA wykazuje różnice i podobieństwa. Podobieństwa widoczne są w docelowej liberalizacji handlu z UE, zakresie poziomu realizacji usług, czy też wysokim standardzie ochrony prawa własności intelektualnej. Natomiast w odniesieniu do poprzednich umów, CEPA posiada możliwość stworzenia szerszego partnerstwa gospodarczego. Z kolei umowa o ochronie inwestycji nie będzie – w porównaniu do innych umów tego typu – obejmować mechanizmu ISDS, z uwagi na brak porozumienia co do sposobu rozstrzygania sporów inwestycyjnych oraz ryzyko wynikające z przedłużającego się procesu ratyfikacji umów inwestycyjnych z Wietnamem i Singapurem. Umowy te – o ile wejdą w życie – umożliwią budowanie pogłębionych relacji gospodarczych i inwestycyjnych UE z Indonezją.

Słownik pojęć

Handel elektroniczny (e-commerce) w Unii Europejskiej jest kluczowym elementem nowoczesnych umów handlowych, mającym na celu ułatwienie transakcji transgranicznych, zapewnienie bezpieczeństwa cyfrowego oraz ochronę konsumentów. Przepisy UE promują rozwój handlu cyfrowego, traktując dostawy drogą elektroniczną jako świadczenie usług, często wolne od należności celnych.

Przypisy

  1. ↑ Commission proposes closer EU relations with Indonesia, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_00_98/IP_00_98_EN.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.]; M. Szamałek, Wymiana handlowa między Unią Europejską i Indonezją, [w:] Jednostka wobec globalnego wymiaru stosunków międzynarodowych, red. A. Kisztelińska-Węgrzyńska, M. Krauze, Łódź 2021, s. 154.
  2. ↑ Umowa ramowa o wszechstronnym partnerstwie i współpracy między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z jednej strony, a Republiką Indonezji z drugiej strony, Dz. Urz. UE L 125 z 26.04.2014.
  3. ↑ Umowa o Współpracy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Indonezją, Malezją, Filipinami, Singapurem i Tajlandią – Państwami Członkowskimi Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej, Dz. Urz. WE L 144 z 10.06.1980.
  4. ↑ Countries and regions: Indonesia, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/indonesia_en, [dostęp: 22.02.2026 r.]; M. Szamałek, Wymiana handlowa między Unią Europejską i Indonezją, [w:] Jednostka wobec globalnego wymiaru stosunków międzynarodowych, red. A. Kisztelińska-Węgrzyńska, M. Krauze, Łódź 2021, s. 154; P. Olejniczak, E. Brożyna, M. Grabowska, Polityka Unii Europejskiej wobec Indonezji, [w:] Polityka Unii Europejskiej wobec partnerów azjatyckich, red. T. Kamiński, Łódź 2019, s. 156–157.
  5. ↑ EU–Indonesia Agreements, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/indonesia/eu-indonesia-agreements_en, [dostęp: 22.02.2026 r.]; Countries and regions: Indonesia, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/indonesia_en, [dostęp: 22.02.2026 r.]; Driving trade in ASEAN region: Progress of FTA negotiations, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2016/595850/EPRS_BRI(2016)595850_EN.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.], s. 10.
  6. ↑ The EU–Indonesia Comprehensive Economic Partnership Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/782584/EPRS_BRI(2025)782584_EN.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.], s. 2; Countries and regions: Indonesia, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/indonesia_en, [dostęp: 22.02.2026 r.].
  7. ↑ Commission presents Council with ambitious Indonesia agreements, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/commission-presents-council-ambitious-indonesia-agreements-2026-06-29_en, [dostęp: 15.07.2026 r.]; The EU–Indonesia Comprehensive Economic Partnership Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/782584/EPRS_BRI(2025)782584_EN.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.], s. 2.
  8. ↑ The EU–Indonesia Comprehensive Economic Partnership Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/782584/EPRS_BRI(2025)782584_EN.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.], s. 2.
  9. ↑ The EU–Indonesia Comprehensive Economic Partnership Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/782584/EPRS_BRI(2025)782584_EN.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.], s. 3.
  10. ↑ Key elements of the EU–Indonesia Trade Agreement and Investment Protection Agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/indonesia/eu-indonesia-agreements/key-elements-eu-indonesia-trade-agreement-and-investment-protection-agreement_en#services, [dostęp: 22.02.2026 r.].
  11. ↑ Key elements of the EU–Indonesia Trade Agreement and Investment Protection Agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/indonesia/eu-indonesia-agreements/key-elements-eu-indonesia-trade-agreement-and-investment-protection-agreement_en#services, [dostęp: 22.02.2026 r.].
  12. ↑ Factsheet: EU–Indonesia Comprehensive Economic Partnership Agreement – Agriculture, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/attachment/881688/Factsheet%20EU-Indonesia%20-%20Agriculture%202025.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.], s. 1; Key elements of the EU–Indonesia Trade Agreement and Investment Protection Agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/indonesia/eu-indonesia-agreements/key-elements-eu-indonesia-trade-agreement-and-investment-protection-agreement_en#services, [dostęp: 22.02.2026 r.].
  13. ↑ The EU–Indonesia Comprehensive Economic Partnership Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/782584/EPRS_BRI(2025)782584_EN.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.], s. 5; Factsheet: EU–Indonesia Comprehensive Economic Partnership Agreement – Sustainability, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/attachment/881689/Factsheet%20EU-Indonesia%20-%20Sustainability%202025.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.], s. 2.
  14. ↑ The EU–Indonesia Comprehensive Economic Partnership Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/782584/EPRS_BRI(2025)782584_EN.pdf, [dostęp: 22.02.2026 r.], s. 4; Key elements of the EU–Indonesia Trade Agreement and Investment Protection Agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/indonesia/eu-indonesia-agreements/key-elements-eu-indonesia-trade-agreement-and-investment-protection-agreement_en#services, [dostęp: 22.02.2026 r.].
  15. ↑ EU–Indonesia CEPA & Investment Protection, https://ctil.org.in/cms/docs/Papers/NewLetter/COMPASS%20-%20August%20Edition.pdf, [dostęp: 17.07.2026 r.], s. 5.
Skip to content