Relacje umowne Meksyku z Unią Europejską – Przegląd Globalny

Autor: Kamil Lejwoda

Przedmowa

Prezentowany poniżej tekst jest dwunastym z cyklu na temat relacji umownych UE z zagranicznymi partnerami. Cykl ten skupia się w szczególności na umowach gospodarczych oraz zarysowaniu przebiegu współpracy od momentu nawiązania relacji z Unią Europejską. Poniżej link do poprzednich artykułów:

Nowa Zelandia, Ukraina, Republika Indii, Korea Południowa, Japonia, Wielka Brytania, Australia, Indonezja, Singapur, Wietnam, Chile.

Wstęp

Relacje dwustronne między UE a Meksykiem opierają się na Umowie o partnerstwie gospodarczym, koordynacji politycznej i współpracy, zwanej „Umową globalną” funkcjonującą od 2000 r. Niemniej jednak 22 maja 2026 r. podpisano Zmodernizowaną umowę globalną (Modernised Global Agreement, dalej również jako „MGA”) jak i tymczasową umowę handlową (Interim Trade Agreement, dalej również jako „ITA”). MGA wejdzie w życie po zakończeniu procesu ratyfikacji w państwach członkowskich UE i Meksyku, zaś tymczasowa umowa handlowa będzie obowiązywać do czasu wejścia w życie pełnej MGA. MGA obejmująca dwa główne filary w postaci dialogu politycznego i współpracy oraz dotyczącym handlu i inwestycji, stanie się tym samym kompleksową podstawą relacji dwustronnych między UE a Meksykiem i zastąpi Umowę globalną. Umowa ITA została wydzielona, tak aby zawierała jedynie kwestie dotyczące handlu i inwestycji dotyczące kompetencji wyłącznych UE, pozwoliła tym samym na szybsze wdrożenie nowych przepisów w tym zakresie. Natomiast postanowienia MGA dotyczące w szczególności ochrony inwestycji należą do kompetencji dzielonych przez UE i jej państwa członkowskie. Umowa ta zmodernizuje stosunki handlowe między stronami, a jej część inwestycyjna stanie się korzystna dla budowania środowiska i klimatu inwestycyjnego.

Zarys historyczny

Stosunki dyplomatyczne pomiędzy Meksykiem a ówczesnymi Wspólnotami Europejskimi (WE), obecnie Unią Europejską (UE) zostały nawiązane w 1960 r., a sformalizowano je w 1975 r. wraz z zawarciem Umowy Ramowej.[1] Została ona sporządzona głównie z inicjatywy Niemiec i Włoch, które traktowały tę umowę jako swego rodzaju przeciwwagę dla intensywnej współpracy między Wielką Brytanią a jej koloniami. Umowa ta nie doprowadziła jednak do faktycznego zbliżenia między podmiotami oraz nie ułatwiła ona równego dostępu meksykańskich towarów do rynku europejskiego.[2] 29 kwietnia 1991 r. porozumienie to zostało zastąpione przez Umowę ramową o współpracy, która weszła w życie 1 listopada 1991 r.[3] Umowa ta nie posiadała charakteru preferencyjnego, ale z uwagi na szeroki zakres, który obejmowała, stanowiła niejako element umożliwiający intensyfikację stosunków politycznych i gospodarczych, co było jednak ograniczone przez brak w Meksyku przepisów prawnych chroniących europejskie inwestycje.[4] Natomiast 8 grudnia 1997 r. Meksyk i Wspólnota Europejska (WE) podpisały Umowę o partnerstwie gospodarczym, koordynacji politycznej i współpracy.[5] Umowa ta weszła w życie w 2000 r. i znana jest również jako „Umowa globalna” (ang. Global Agreement – GA) ze względu na szeroki zakres zagadnień gospodarczych, politycznych i dotyczących współpracy, przy czym dwa ostatnie są specyficzne dla tej umowy, ponieważ nie były wówczas uwzględnione w żadnej innej umowie handlowej. Umowa ta ustanowiła dialog polityczny obejmujący spotkania na szczycie na szczeblu ministerialnym, a u swoich podstaw opierał się w szczególności na zasadach demokratycznych i poszanowaniu praw człowieka, wspólnych dla obu stron. W odniesieniu do kwestii handlowych, porozumienie to miało m.in. za cel ustanowienie strefy wolnego handlu w zakresie wymiany towarów i usług, czy też przyjęcie wspólnych przepisów w zakresie konkurencji i praw własności intelektualnej. Na część gospodarczą GA składają się również tzw. „wspólne decyzje”. Pierwsza z nich odnosi się do liberalizacji handlu towarami i obowiązuje od 1 lipca 2000 r., a druga dotyczy liberalizacji handlu usługami i przepływów kapitałowych, inwestycji oraz własności intelektualnej i obowiązuje od 1 marca 2001 r.[6] „Wspólne decyzje” dotyczące liberalizacji wymiany handlowej towarów i usług dość szybko przyniosły wymierne efekty. W 2003 r. przeprowadzone zostało pełne zniesienie ceł na wyroby przemysłowe pochodzące ze Wspólnoty, podczas gdy Meksyk uzyskał dłuższy okres przejściowy (do 2007 r.), z wyjątkami dotyczącymi niektórych produktów, takich jak wyroby motoryzacyjne, których cła również zostały zniesione w 2003 r. Dzięki tzw. Umowie globalnej nastąpiła zmiana w relacjach dwustronnych WE – Meksyk, w szczególności wzmocniony został dialog polityczny, jak i zacieśnione zostały więzy współpracy gospodarczej, przy jednoczesnym wzroście zaufania inwestorów europejskich do meksykańskiego rynku.[7] W 2008 r. wzajemne relacje Meksyku i Unii Europejskiej uległy dalszemu pogłębieniu za sprawą ustanowienia partnerstwa strategicznego, które to wzmocniło tzw. Umowę globalną poprzez wprowadzenie nowych kluczowych obszarów polityki, takich jak: wzmocnioną współpracę na szczeblu wielostronnym; nowe dialogi sektorowe (bezpieczeństwo, prawa człowieka, dialog polityczny) oraz wspólny plan wykonawczy określający długą listę obszarów działania (międzynarodowy pokój i sprawiedliwość, współpraca, kwestie makroekonomiczne, zrównoważony rozwój, nauka i technologia, itp.).[8] Jednakże głębokie zmiany w światowej polityce handlowej i inwestycyjnej, jakie zaszły od 2000 r., a także zawarcie przez UE i Meksyk szerokiego wachlarza nowych umów handlowych i inwestycyjnych z państwami trzecimi, stały się czynnikiem decydującym o rozpoczęciu w 2016 r. negocjacji między UE a Meksykiem w sprawie modernizacji filaru handlowego Umowy globalnej.[9]

Negocjacje w sprawie MGA

W dniu 30 maja 2016 r. Meksyk i Unia Europejska oficjalnie rozpoczęły rozmowy w sprawie aktualizacji obowiązującej umowy o wolnym handlu. Po dziewięciu rundach negocjacyjnych, 21 kwietnia 2018 r. Meksyk i Unia Europejska zakończyły negocjacje w sprawie nowej umowy globalnej. W dniu 28 kwietnia 2020 r. UE i Meksyk zakończyły rozmowy, uzgadniając przy tym warunki dostępu UE do meksykańskich rynków zamówień publicznych na szczeblu poniżej federalnego. Zaś 17 stycznia 2025 r. Komisja Europejska ogłosiła zakończenie dodatkowych negocjacji mających na celu uwzględnienie reform meksykańskiego sektora energetycznego.[10] Natomiast 3 września 2025 r. KE przyjęła wnioski dotyczące decyzji Rady w sprawie podpisania i zawarcia modernizacji porozumienia Globalnego z Meksykiem, a teksty te przedstawiono jako dwa równoległe akty prawne: Zmodernizowane Porozumienie Globalne, które obejmuje filar polityczny i współpracy oraz filar handlowy i inwestycyjny, w tym postanowienia dotyczące ochrony inwestycji oraz Tymczasowa umowa handlowa, obejmująca jedynie te części umowy handlowej MGA, które podlegają wyłącznej kompetencji UE.[11] W dniu 11 maja 2026 r. Rada przyjęła dwie decyzje upoważniające do podpisania Umowy o partnerstwie strategicznym w dziedzinie polityki, gospodarki i współpracy między UE a Meksykiem oraz tymczasowej umowy handlowej między UE a Meksykiem.[12] Umowy te zostały podpisane 22 maja 2026 r. w Meksyku.[13] MGA wejdzie w życie w całości po zakończeniu procesu ratyfikacji przez wszystkie państwa członkowskie UE oraz Meksyk. Podczas gdy ITA pozostanie w mocy do czasu wejścia w życie pełnej MGA. Podobne rozwiązanie zastosowano w przypadku Chile.[14]

Zmodernizowana Umowa Globalna UE – Meksyk (MGA)

Zmodernizowana Umowa Globalna ma na celu pogłębienie współpracy gospodarczej, inwestycyjnej i politycznej oraz zwiększenie odporności łańcuchów dostaw. Obejmuje ona m.in.: handel towarami i usługami, inwestycje i handel cyfrowy.[15] Na podstawie MGA wzajemne cła mają być zniesione dla blisko 99% linii taryfowych, włącznie z lekami i sprzętem transportowym. Natomiast Meksyk zobowiązał się do zniesienia restrykcji dla 95% rodzajów produktów rolnych, które jak dotychczas nie były poddane liberalizacji, a w ostatnim etapie wdrażania Meksyk całkowicie zniesie swoje wysokie cła, aby umożliwić bezcłowy dostęp dla eksportu produktów rolno-spożywczych z UE, takich jak makaron (obecnie objęty cłami sięgającymi 20%), czekolada i wyroby cukiernicze (z cłami przekraczającymi 20%), sery pleśniowe (do 20%), ziemniaków (do 20%), jabłek i brzoskwiń w puszkach (do 20%), jaj (obecnie objętych cłem w wysokości 45%), produktów wieprzowych (do 45%, z wyjątkiem schabów) oraz produktów drobiowych o znaczeniu gospodarczym (do 100%).[16]

Ponadto umowa ułatwi przedsiębiorstwom z UE sprzedaż swoich usług w Meksyku. Oczekuje się, że skorzystają na tym w szczególności firmy z następujących sektorów: usługi dla przedsiębiorstw, jak i usługi finansowe. Zasadniczo umowa zapewni usługodawcom z UE i Meksyku równe szanse, zapobiegając dyskryminacji na obu rynkach. W szczególności umowa: zapewni UE i Meksykowi możliwość regulowania rynków usług w sposób niedyskryminacyjny; nie będzie miała wpływu na usługi publiczne, takie jak opieka zdrowotna czy edukacja.[17] W umowie MGA zostały ujęte przepisy dotyczące handlu prowadzonego drogą elektroniczną, co ma konsekwencje wykraczające poza handel usługami i mają na celu usunięcie nieuzasadnionych barier w handlu prowadzonym drogą elektroniczną; zapewnienie pewności prawnej dla przedsiębiorstw; oraz zapewnienie bezpiecznego środowiska internetowego dla konsumentów.[18]

Na mocy MGA, Meksyk zapewni wyższe standardy ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej, takie jak prawa autorskie i prawa pokrewne – umowa obejmuje wszystkie prawa chronione przez prawodawstwo UE i odzwierciedla wysokie standardy UE w zakresie okresu ochrony.[19] Jeśli chodzi o oznaczenia geograficzne (OG), to mimo że 232 oznaczenia geograficzne dotyczących napojów spirytusowych było już chronionych na mocy porozumienia w sprawie napojów spirytusowych z 1997 r., to poprzednie porozumienie globalne nie zapewniało ochrony szerokiej gamie OG produktów spożywczych i win z UE. MGA znacznie podnosi poziom ochrony eksportu produktów spożywczych i win z UE do Meksyku oraz uzupełnia liberalizację handlu produktami rolno-spożywczymi. W ramach nowej umowy Meksyk zgodził się rozszerzyć ochronę na 337 oznaczeń geograficznych produktów spożywczych i win z UE, zapewniając wysoki poziom ochrony porównywalny z tym obowiązującym w UE. Obejmują one między innymi szeroką gamę win z różnych państw członkowskich UE (np. Vinho Verde czy Tokaj), a także piwa (np. České pivo, Münchener Bier), różne rodzaje serów (np. Gouda Holland, Comté) oraz wiele innych produktów (oliwy z oliwek, szynki wieprzowe, wędliny itp.). Ponadto Porozumienie w sprawie napojów spirytusowych z 1997 r. zostało obecnie włączone do rozdziału dotyczącego praw własności intelektualnej w nowej umowie, a 232 oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych z UE będzie objętych takim samym najwyższym poziomem ochrony i egzekwowania jak oznaczenia geograficzne żywności i wina. Obecnie trwa aktualizacja Porozumienia w sprawie napojów spirytusowych w celu uwzględnienia najbardziej kompletnej listy oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych z UE.[20]

Umowa ułatwi inwestowanie na rynkach obu stron, wspierając większą liczbę przedsiębiorstw w podejmowaniu inwestycji i zakładaniu działalności gospodarczej. Umowa zawiera również postanowienia dotyczące ochrony inwestycji. Celem jest przyciągnięcie i zwiększenie inwestycji poprzez wzmocnienie zaufania inwestorów oraz zapewnienie równych warunków konkurencji. Zachęci to inwestorów do jak najlepszego wykorzystania możliwości wynikających z umowy. MGA poprawia ochronę inwestycji poprzez zastąpienie starego systemu rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem nowym systemem sądów inwestycyjnych oraz zapewnienie właściwej równowagi między ochroną inwestycji a prawem rządu do regulacji w interesie publicznym. System sądów inwestycyjnych: ustanawia stały trybunał dla każdej umowy handlowej UE, we współpracy z partnerem handlowym, jak i dysponuje wysoko wykwalifikowanymi sędziami, losowo przydzielanymi do poszczególnych spraw czy też przewiduje prawo do odwołania się od wyroków oraz możliwość uchylenia orzeczeń sądu. UE uwzględniła już system sądów inwestycyjnych w swoich umowach z Kanadą, Singapurem, Wietnamem i Chile.[21]

Podsumowanie

Zmodernizowana umowa globalna między UE a Meksykiem została podpisana z wyodrębnioną tymczasową umową handlową w 2026 r., a zanim wejdzie w życie musi przejść proces ratyfikacji w państwach członkowskich UE i Meksyku, a tymczasowa umowa handlowa pozostanie w mocy do wejścia w życie całego porozumienia MGA. Dokonano takiego podziału, gdyż kompetencje w zakresie handlu i inwestycji posiada wyłącznie UE, zaś pozostałe postanowienia MGA, zwłaszcza odnoszące się do ochrony inwestycji i systemu sądów inwestycyjnych, wchodzą w zakres kompetencji dzielonych między UE i jej państwa członkowskie. Takie rozwiązanie modelowe zastosowano po raz pierwszy w stosunku do Chile. Z kolei umowy inwestycyjne UE z Wietnamem i Singapurem posiadające mechanizm ISDS i będące w fazie ratyfikacji kolejno przez 7 i 8 lat, ponieważ na ich przyjęcie muszą wyrazić zgodę zarówno UE, jak i państwa członkowskie. Natomiast w umowie z Indonezją pominięto mechanizm ISDS, który w umowach IPA zarówno z Singapurem, jak i Wietnamem przyczynił się do wydłużenia w czasie zawarcia tychże umów. W umowie CETA z Kanadą, połączono kwestie ochrony inwestycji w pierwotnym porozumieniu z regulacjami handlowymi, dlatego jest uznawana ona za umowę mieszaną, gdyż łączy kompetencje wyłączne UE z dzielonymi między UE a jej państwa członkowskie. Taki stan rzeczy skutkuje tym, że umowa CETA jest w fazie ratyfikacji od 2017 r. Natomiast z umowy z Japonią wyjęto kwestie dotyczące ochrony inwestycji, z uwagi na fakt, iż UE dąży do zastosowania w negocjowanej umowie systemu sądownictwa inwestycyjnego, a Japonia chce pozostać przy mechanizmie ISDS, tak samo jest w przypadku Indii, gdzie w celu wynegocjowania umowy handlowej wyjęto również kwestie ochrony inwestycji, które są negocjowane w ramach odrębnej umowy inwestycyjnej. W przypadku Australii i Nowej Zelandii pominięto kwestię ochrony inwestycji, co nie było konieczne z uwagi na wysoki poziom zaufania UE do systemów prawnych tych państw. Wszystkie umowy handlowe z wyjątkiem umowy z Indonezją, która ma ustanowić partnerstwo gospodarcze, mają za zadanie zliberalizować handel i usługi.

Przypisy

  1. ↑ Ninth Mexico-European Union High Level Political Dialogue, https://www.gob.mx/sre/prensa/ninth-mexico-european-union-high-level-political-dialogue, [dostęp: 24.05.2026 r.].
  2. ↑ A. Oberda-Monkiewicz, Evolution of EU-Mexico relations: time for a real partnership?, „Anuario Latinoamericano Ciencias Políticas y Relaciones Internacionales”, Vol. 4, 2017, s. 191.
  3. ↑ Framework Cooperation Agreement between the European Economic Community and the United Mexican States, https://www.consilium.europa.eu/en/documents/treaties-agreements/agreement/?docLanguage=en&id=1991017, [dostęp: 24.05.2026 r.]; EEC Cooperation Agreement with Mexico, [dostęp: 24.05.2026 r.]; P. de Lombaerde, The EU-Mexico Free Trade Agreement: Strategic and Regulatory Issues, „Journal of European Studies”, Vol. 11, No. 1, 2003, s. 104.
  4. ↑ M. Czarnacki, Stosunki polityczne i gospodarcze Unii Europejskiej z Ameryką Łacińską i Karaibami, [w:] Unia Europejska. Integracja, konkurencyjność, rozwój, red. K. A. Kłosiński, Lublin 2007, s. 191; A. Oberda-Monkiewicz, Evolution of EU-Mexico relations…, s. 192.
  5. ↑ Economic Partnership, Political Coordination and Cooperation Agreement between the European Community and its Member States, of the one part, and the United Mexican States, of the other part, https://www.consilium.europa.eu/en/documents/treaties-agreements/agreement/?docLanguage=en&id=1997129, [dostęp: 24.05.2026 r.].
  6. ↑ Mexico: 25 years of free trade with the European Union, https://www.garrigues.com/en_GB/new/mexico-25-years-free-trade-european-union, [dostęp: 24.05.2026 r.]; P. Hanclich, System preferencji celnych Unii Europejskiej, Poznań 2008, s. 400; R. Zięba, Unia Europejska jako aktor stosunków międzynarodowych, Warszawa 2003, s. 237.
  7. ↑ P. Hanclich, System preferencji celnych…, s. 401–402; Analysis of the upcoming modernisation of the trade pillar of the European Union-Mexico Global Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/534012/EXPO_STU(2016)534012_EN.pdf, [dostęp: 24.05.2026 r.], s. 10.
  8. ↑ A. Oberda-Monkiewicz, Evolution of EU-Mexico relations…, s. 193; Welcome to D-Cl. Delegation to the EU-Mexico Joint Parliamentary Committee, https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/286934/D-MX_EN.pdf, [dostęp: 24.05.2026 r.].
  9. ↑ Modernisation of the trade pillar of the EU-Mexico Global Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/775888/EPRS_BRI(2025)775888_EN.pdf, [dostęp: 24.05.2026 r.], s. 2; Modernisation of the trade pillar of the EU-Mexico Global Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2017/608680/EPRS_BRI(2017)608680_EN.pdf, [dostęp: 24.05.2026 r.], s. 2.
  10. ↑ Modernisation of the trade pillar of the EU-Mexico Global Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/775888/EPRS_BRI(2025)775888_EN.pdf, [dostęp: 24.05.2026 r.], s. 9; Modernisation of the trade pillar of the EU-Mexico Global Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2017/608680/EPRS_BRI(2017)608680_EN.pdf, [dostęp: 24.05.2026 r.], s. 9; Mexico-European Union, http://www.sice.oas.org/tpd/mex_eu/MEX_EU_e.ASP, [dostęp: 25.05.2026 r.].
  11. ↑ Countries and regions: Mexico, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/mexico_en, [dostęp: 25.05.2026 r.].
  12. ↑ EU-Mexico relations: Council endorses agreements to boost cooperation and trade, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/05/11/eu-mexico-relations-council-endorses-agreements-to-boost-cooperation-and-trade/, [dostęp: 25.05.2026 r.].
  13. ↑ EU and Mexico deepen long-term ties at a historic summit, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_1136, [dostęp: 25.05.2026 r.].
  14. ↑ EU-Mexico relations: Council endorses agreements to boost cooperation and trade, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/05/11/eu-mexico-relations-council-endorses-agreements-to-boost-cooperation-and-trade/, [dostęp: 25.05.2026 r.].
  15. ↑ UE i Meksyk podpisują zmodernizowaną umowę handlową, https://www.trade.gov.pl/aktualnosci/ue-i-meksyk-podpisuja-zmodernizowana-umowe-handlowa/, [dostęp: 28.05.2026 r.].
  16. ↑ B. Znojek, Unia Europejska i Meksyk reaktywują strategiczne partnerstwo, „Komentarze PISM”, Nr 28/2026, Warszawa 2026, s. 2; Questions and answers on the EU’s Global Agreement with Mexico, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_25_249, [dostęp: 28.05.2026 r.].
  17. ↑ Questions and answers on the EU’s Global Agreement with Mexico, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_25_249, [dostęp: 28.05.2026 r.].
  18. ↑ The Qualitative Assessment of the EU-Mexico Modernised Agreement, https://circabc.europa.eu/ui/group/09242a36-a438-40fd-a7af-fe32e36cbd0e/library/76e4b16d-1479-46d2-851c-5572122dd931/details?download=true, [dostęp: 30.05.2026 r.], s. 31.
  19. ↑ Questions and answers on the EU’s Global Agreement with Mexico, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_25_249, [dostęp: 28.05.2026 r.]; The Qualitative Assessment of the EU-Mexico Modernised Agreement, https://circabc.europa.eu/ui/group/09242a36-a438-40fd-a7af-fe32e36cbd0e/library/76e4b16d-1479-46d2-851c-5572122dd931/details?download=true, [dostęp: 30.05.2026 r.], s. 34–35.
  20. ↑ The Qualitative Assessment of the EU-Mexico Modernised Agreement, https://circabc.europa.eu/ui/group/09242a36-a438-40fd-a7af-fe32e36cbd0e/library/76e4b16d-1479-46d2-851c-5572122dd931/details?download=true, [dostęp: 30.05.2026 r.], s. 35; Questions and answers on the EU’s Global Agreement with Mexico, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_25_249, [dostęp: 28.05.2026 r.]; Factsheet: EU-Mexico Modernised Global Agreement – An Agreement for European Farmers, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/mexico/eu-mexico-agreement/factsheet-eu-mexico-modernised-global-agreement-agreement-european-farmers_en, [dostęp: 30.05.2026 r.].
  21. ↑ Questions and answers on the EU’s Global Agreement with Mexico, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_25_249, [dostęp: 28.05.2026 r.]; The Qualitative Assessment of the EU-Mexico Modernised Agreement, https://circabc.europa.eu/ui/group/09242a36-a438-40fd-a7af-fe32e36cbd0e/library/76e4b16d-1479-46d2-851c-5572122dd931/details?download=true, [dostęp: 30.05.2026 r.], s. 28–29.
Skip to content