Relacje umowne Szwajcarii z Unią Europejską – Przegląd Globalny

Autor: Kamil Lejwoda

Przedmowa

Prezentowany poniżej tekst jest trzynastym z cyklu na temat relacji umownych UE z zagranicznymi partnerami. Cykl ten skupia się w szczególności na umowach gospodarczych oraz zarysowaniu przebiegu współpracy od momentu nawiązania relacji z Unią Europejską. Poniżej link do poprzednich artykułów:

Nowa Zelandia, Ukraina, Republika Indii, Korea Południowa, Japonia, Wielka Brytania, Australia, Indonezja, Singapur, Wietnam, Chile, Meksyk.

Wstęp

Relacje między Unią Europejską a Szwajcarią opierają się na umowie handlowej z 1972 r., która jest podstawą prawną dla relacji handlowych i gospodarczych. Po odrzuceniu przez Szwajcarię członkostwa w EOG oraz w UE w 1992 r., w 1999 r. podpisano siedem umów sektorowych, znanych jako „Umowy Bilaterale I”, dotyczących m.in. swobodnego przepływu osób i produktów rolnych. W 2004 r. podpisano kolejny zestaw umów, znany jako „Umowy Bilaterale II”, które obejmowały kwestie takie jak system azylowy i opodatkowanie oszczędności. W 2014 r. rozpoczęto negocjacje dotyczące umowy o ramach instytucjonalnych (ang. Institutional Framework Agreement – IFA), mającej na celu poprawę uregulowań dotyczących rynku wewnętrznego. Po załamaniu się negocjacji w sprawie IFA w 2021 r., UE dąży do systemowego rozwiązania związanego z zarządzaniem ryzykiem. Wobec tego negocjowano Wspólne Porozumienie obejmujące pakiet środków dotyczących przyszłych umów dwustronnych. Proces negocjacyjny rozpoczął się 18 marca 2024 r., a umowy podpisano 2 marca 2026 r., a umowy te wpłyną na dalszy rozwój relacji bilateralnych UE ze Szwajcarią. Szwajcaria, mimo że nie jest członkiem UE, pozostaje jednym z jej najbliższych partnerów gospodarczych i politycznych, a rozwój wzajemnych relacji pokazuje, że głęboka relacja jest możliwa również poza formalnym członkostwem.

Zarys historyczny

Relacje UE ze Szwajcarią sięgają początków istnienia wspólnot europejskich. 7 maja 1956 r. została zawarta Umowa konsultacyjna między Szwajcarią a EWWiS oraz Umowa w sprawie taryf kolejowych stosowanych przy transporcie węgla i stali przez terytorium Szwajcarii. W 1967 r. między EWG a Szwajcarią zostały zawarte dwie umowy: umowa dotycząca produktów przemysłu zegarmistrzowskiego oraz umowa taryfowa na niektóre sery.[1] Za kluczową podstawę dla współpracy gospodarczej Szwajcarii i Unii Europejskiej uznaje się Umowę o wolnym handlu z 22 lipca 1972 r.[2], która to weszła w życie 1 stycznia 1973 r. Umowa ta liberalizuje handel produktami przemysłowymi. Zakazuje ona ceł lub ograniczeń ilościowych oraz innych środków o takim samym skutku. Z kolei z umowy wyłączone są produkty rolne, chociaż przemysłowo przetworzone produkty rolne korzystają ze specjalnego statusu i są uregulowane w protokole specjalnym do umowy – umowie w sprawie przetworzonych produktów rolnych z 2004 r.[3] Należy podkreślić, że umowa o wolnym handlu, która weszła w życie w 1973 r. obowiązuje do dziś. W 1985 r. zawarta została Umowa z EWG o handlu artykułami będącymi szwajcarską specjalnością, czyli zupy, sosy i przyprawy, a w 1992 r. – Umowa tranzytowa.[4] 21 listopada 1990 r. została zawarta pomiędzy Szwajcarią a Wspólnotami Europejskimi umowa o przewozie towarów.[5] Umowa ta określała kontrole i formalności dotyczące ruchu towarowego między Szwajcarią a Unią Europejską, jak i skoordynowaną współpracę na przejściach granicznych.[6]

EOG

Jako członek EFTA Szwajcaria wzięła udział w negocjacjach w sprawie Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (dalej: EOG) i podpisała je w dniu 2 maja 1992 r. Niedługo potem, 22 maja 1992 r., rząd Szwajcarii złożył wniosek o przystąpienie do UE. Jednak po tym, jak w referendum przeprowadzonym w dniu 6 grudnia 1992 r. Szwajcarzy wypowiedzieli się przeciwko udziałowi w EOG, Szwajcarska Rada Federalna zrezygnowała z ubiegania się o członkostwo w UE i w EOG i zamiast tego chce kontynuować stosunki z UE na zasadzie dwustronnej. Na skutek odrzucenia przez Szwajcarię członkostwa w EOG, Rada Federalna postanowiła rozpocząć negocjacje z UE w podziale na sektory, aby zapewnić, że szwajcarskie firmy nie będą w niekorzystnej sytuacji w kluczowych sektorach gospodarki.[7]

Relacje dwustronne

Pod koniec 1993 r. UE zadeklarowała gotowość do negocjacji w siedmiu sektorach, pod warunkiem, że negocjacje będą prowadzone równolegle oraz że zostaną podpisane i zaczną obowiązywać łącznie. UE postawiła ten warunek, ponieważ uznała, że przyjęcie różnych aktów w ramach jednego pakietu będzie leżało w interesie obu partnerów. Umowy te były zatem powiązane pod względem prawnym „klauzulą gilotynową”, stanowiącą, że mogą one wejść w życie tylko łącznie. Gdyby jedna z umów została rozwiązana, pozostałe również przestałyby obowiązywać. 21 czerwca 1999 r. Szwajcaria i Unia Europejska podpisały siedem sektorowych umów dwustronnych. Pierwszy pakiet dwustronnych umów sektorowych wszedł w życie 1 czerwca 2002 r. Na pierwszy pakiet umów tzw. Bilaterale I składa się siedem porozumień o współpracy między Szwajcarią i UE w następujących sektorach: badania naukowe, techniczne bariery wymiany handlowej, swobodny przepływ osób, lotnictwo cywilne, transport lądowy, zamówienia publiczne oraz rolnictwo.[8] Umowa w sprawie handlu produktami rolnymi z 1999 r.[9] ułatwia handel między Szwajcarią a UE w tym sektorze. Jest to możliwe do osiągnięcia poprzez redukcję barier taryfowych (kontyngenty importowe i obniżki taryf) oraz barier pozataryfowych (różne przepisy dotyczące produktów i wymogi dotyczące dopuszczenia) dla określonych segmentów produktów.[10]

Negocjacje między Szwajcarią a UE rozpoczęły się w czerwcu 2002 r. w odniesieniu do dziesięciu aktów składających się na Bilaterale II. W marcu 2003 r. obie strony zgodziły się zawiesić negocjacje w sprawie liberalizacji usług z powodu dużej liczby nierozwiązanych kwestii. Umowy dwustronne II zostały podpisane 26 października 2004 r. W przeciwieństwie do umów dwustronnych I, drugi pakiet umów nie jest ze sobą prawnie powiązany; każdy może wejść w życie niezależnie, zgodnie z odpowiednimi przepisami. Na Bilaterale II złożyły się umowy zawierające regulacje m.in. w takich obszarach jak: opodatkowanie dochodów kapitałowych, stowarzyszenie w ramach umowy z Schengen, handel przetworzonymi artykułami rolnymi.[11] Wprowadzone w 2004 r. zmiany do Protokołu 2 do Umowy o wolnym handlu[12] między Szwajcarią a UE regulują handel przetworzonymi produktami rolnymi. Dotyczy on produktów spożywczych, takich jak czekolada czy makarony. Od 2005 r. UE nie nakłada już ceł na przywóz ani nie subsydiuje wywozu w handlu ze Szwajcarią w tej kategorii produktów. W zamian za to Szwajcaria obniżyła swoje cła i subsydia wywozowe. Ułatwia to dostęp do rynku europejskiego dla firm z sektora spożywczego w Szwajcarii.[13] 16 listopada 2011 r. została zawarta umowa o wzajemnym uznawaniu chronionych nazw pochodzenia (dalej: ChNP) i chronionych oznaczeń geograficznych (dalej: ChOG) produktów rolnych i żywności. Wraz z wejściem w życie ChNP i ChOG, zostały włączone do umowy w sprawie rolnictwa jako załącznik 12, a oznaczenia produktów spożywczych i rolnych odnoszące się chociażby do serów i wędlin są wzajemnie uznawane w UE i Szwajcarii.[14]

Nowe podejście

Po zawarciu tak wielu umów dwustronnych, UE jest zdania, że to dwustronne, sektorowe podejście osiągnęło swój kres. Chce ona wprowadzić prawnie wiążący mechanizm, który umożliwi dynamiczne przejęcie prawodawstwa UE, czyli acquis communautaire i zapewni jednolite warunki na rynku wewnętrznym. Jego celem było ustanowienie jurysdykcji TSUE w zakresie wykładni i stosowania istniejących umów, ustanowienie skutecznego mechanizmu rozstrzygania sporów oraz włączenie przepisów dotyczących pomocy państwa. Rada stwierdziła, że do czasu ustanowienia nowych ram instytucjonalnych nie zostanie przyznany dalszy dostęp do rynku wewnętrznego. Biorąc pod uwagę zdecydowane stanowisko UE oraz dążenie Szwajcarii do uzyskania lepszego dostępu do rynku, rząd szwajcarski zgodził się na wynegocjowanie umowy ramowej. W związku z tym 22 maja 2014 r. rozpoczęły się negocjacje dotyczące IFA.[15] 23 listopada 2018 r. tekst IFA został uzgodniony na szczeblu politycznym, przed wyborami do PE w maju 2019 r. i szwajcarskimi wyborami federalnymi w październiku 2019 r. 26 maja 2021 r. Rada Federalna Szwajcarii, która to jest szwajcarskim organem wykonawczym ogłosiła, iż nie podpisze umowy IFA uzgodnionej na szczeblu politycznym z UE w 2018 r., kończąc tym samym proces jej negocjacji.[16] W oświadczeniu wydanym 26 maja 2021 r., Szwajcarska Rada Federalna uzasadniła swoją decyzję, wyjaśniając, że różnice między UE a Szwajcarią odnosiły się do ochrony płac oraz pomocy państwa. W odniesieniu do ochrony płac Rada Federalna podkreśla zasadniczą różnicę w interpretacji zasady „równa płaca za równą pracę”: dla Szwajcarii zasada ta „służy ochronie pracowników”, natomiast dla UE zapobieganie zakłóceniom konkurencji na rynkach pracy ma „również duże znaczenie”. W oświadczeniu Rady Federalnej, stwierdzono, że przepisy dotyczące pomocy państwa, nie mogą mieć skutków horyzontalnych wykraczających poza obszary objęte IFA, w szczególności w odniesieniu do umowy o wolnym handlu między UE a Szwajcarią z 1972 r., przed jej modernizacją.[17] Jednakże rząd Szwajcarii zaproponował ustanowienie zorganizowanego dialogu w celu omawiania wspólnych priorytetów dalszej współpracy. Komisja wydała tego samego dnia oświadczenie, w którym z ubolewaniem przyjęła do wiadomości decyzję Szwajcarskiej Rady Federalnej, podkreślając, że bez tej umowy nie będzie możliwe unowocześnienie stosunków dwustronnych i że istniejące umowy dwustronne z czasem staną się przestarzałe.[18] Celem IFA było stworzenie horyzontalnych ram zarządzania, które objęłyby pięć głównych umów dwustronnych UE–Szwajcaria, związanych z handlem, podpisanych w 1999 r., stanowiących część pakietu „Bilaterale I”. W umowie instytucjonalnej przewidziany był mechanizm rozstrzygania sporów podlegający jurysdykcji TSUE w zakresie samego prawa unijnego, jak i zasad pomocy państwa.[19]

Powrót do podejścia bilateralnego

Po załamaniu negocjacji w sprawie IFA Komisja Europejska i Szwajcaria rozpoczęły w marcu 2022 r. wstępne rozmowy o przyszłości wzajemnych stosunków UE–Szwajcaria. Rozmowy te doprowadziły do zawarcia wspólnego porozumienia, w którym zapisano polityczne zapatrywania obu stron na dalsze działania związane z przyszłymi negocjacjami oraz wskazano elementy i parametry szerokiego pakietu negocjacyjnego. Wspólne porozumienie zostało zatwierdzone przez Szwajcarską Radę Federalną i KE w listopadzie 2023 r. Obie strony zobowiązały się do wykorzystania go jako podstawy do ubiegania się o mandaty negocjacyjne i zapisały w nim ambitny zamiar zakończenia negocjacji w ciągu 2024 r. W związku z tym 20 grudnia 2023 r. Komisja przyjęła zalecenie dotyczące decyzji Rady upoważniającej do podjęcia rokowań w sprawie szerokiego pakietu środków określonych i zdefiniowanych podczas wstępnych rozmów. Ogólnym celem tych negocjacji były modernizacja i wzmocnienie stosunków dwustronnych między Unią a Szwajcarią. Równolegle Rada Federalna rozpoczęła odpowiednie prace przygotowawcze po stronie szwajcarskiej. Gdy zakończono odpowiednie procedury w Szwajcarii, 12 marca 2024 r. Rada przyjęła decyzję upoważniającą Komisję do rozpoczęcia negocjacji w sprawie szerokiego pakietu środków, wraz ze szczegółowymi wytycznymi negocjacyjnym.[20] 18 marca 2024 r. przewodnicząca KE i prezydent Szwajcarii rozpoczęły negocjacje w sprawie szerokiego pakietu środków. Z kolei 20 grudnia 2024 r., po dziewięciu miesiącach negocjacji, przewodnicząca KE i prezydent Szwajcarii ogłosiły pomyślne zakończenie rozmów na temat wszystkich elementów pakietu. Szeroki pakiet obejmuje w szczególności: aktualizację pięciu umów, które obecnie zapewniają Szwajcarii dostęp do rynku wewnętrznego Unii; aktualizację mechanizmu rozstrzygania sporów w umowie w sprawie handlu produktami rolnymi, zgodnie z ustaloną praktyką w umowach handlowych zawieranych przez Unię i Szwajcarię z innymi partnerami; nowy protokół dotyczący bezpieczeństwa żywności, ustanawiający wspólny obszar bezpieczeństwa żywności obejmujący wszystkie wymiary łańcucha żywnościowego i zastępujący załączniki sanitarne i fitosanitarne do umowy w sprawie handlu produktami rolnymi.[21] W maju 2025 r. doszło do parafowania umów wchodzących w skład wspomnianego pakietu w Bernie, a 13 czerwca 2025 r. Rada Federalna zatwierdziła umowy i rozpoczęła proces konsultacji zakończony 31 października 2025 r., rekomendując ich przyjęcie wraz ze szwajcarskimi przepisami wykonawczymi oraz środkami towarzyszącymi.[22] Rada Federalna omówiła wyniki konsultacji w sprawie pakietu „Stabilizacja i dalszy rozwój stosunków szwajcarsko-unijnych”, czyli tzw. pakiet umów Bilaterale III na posiedzeniu 5 grudnia 2025 r. Rada Federalna stwierdziła, że zdecydowana większość uczestników konsultacji opowiedziała się za pakietem szwajcarsko-unijnym. 24 lutego 2026 r. Rada wyraziła zaś zgodę na podpisanie szerokiego pakietu umów ze Szwajcarią, a 2 marca 2026 r. prezydent Szwajcarii i przewodnicząca KE podpisali umowy wchodzące w skład tzw. pakietu umów Bilaterale III. Rada Federalna zatwierdziła natomiast 13 marca 2026 r. wniosek do Parlamentu w sprawie pakietu umów Bilaterale III. To podejście pakietowe ma pozwolić na kontynuację sprawdzonego podejścia dwustronnego, umożliwi zawarcie nowych, dodatkowych umów oraz powiększy zakres rozwiązań na przyszłość.[23] Pakiet obejmuje aktualizację istniejących obecnie umów, które zapewniają Szwajcarii dostęp do rynku wewnętrznego UE, dotyczących swobodnego przepływu osób oraz wzajemnego uznawania wyników oceny zgodności. Dostosowanie tych umów do współczesnych standardów pozwoli obywatelom i przedsiębiorstwom po obu stronach w pełni korzystać z praw wynikających z tych umów oraz stworzy równe warunki działania dla przedsiębiorstw.[24]

Podsumowanie

Relacje między UE a Szwajcarią dowodzą, iż bliska współpraca z UE nie wymaga formalnego członkostwa. Dzięki zestawom umów Bilaterale I, II oraz podpisanemu pakietowi umów tzw. „Bilaterale III” Szwajcaria uzyskała szeroki dostęp do jednolitego rynku i wielu obszarów współpracy, zachowując znaczną autonomię polityczną. Jednocześnie model szwajcarski pokazuje, że taka forma integracji wymaga ciągłych negocjacji i dopasowywania prawa krajowego do przepisów UE. Z kolei model brytyjski po Brexicie, oparty na Umowie o Handlu i Współpracy (ang. Trade and Cooperation Agreement – TCA), który zapewnia współpracę w handlu i wybranych dziedzinach, lecz w znacznie mniejszym stopniu integruje Zjednoczone Królestwo z jednolitym rynkiem UE. Oba modele pokazują, że możliwe jest utrzymywanie bliskich relacji z Unią poza członkostwem, jednak zakres korzyści i obowiązków zależy od przyjętej formy współpracy.

Słownik pojęć

Kwestie sanitarne i fitosanitarne to regulacje, normy i procedury ustanawiane przez państwa w celu ochrony zdrowia ludzi, zwierząt oraz życia roślin przed ryzykiem wynikającym z patogenów, szkodników lub zanieczyszczeń w handlu międzynarodowym.

Przypisy

  1. ↑ S. Jenni, Overview: Instruments, Issues and Challenges of Swiss-EU Relations, Gamprin 2019, https://c3043ae8-097a-4505-aad7-1df308fd935f.filesusr.com/ugd/15fad1_6181077b6a83440a82590e753fac9036.pdf, s. 2; S. C. Kozłowski, Szwajcaria-Unia Europejska: polityka integracyjna Konfederacji Szwajcarskiej, Toruń 2015, s. 118; Internal Market beyond the EU: EEA and Switzerland, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/note/join/2010/429993/IPOL-IMCO_NT(2010)429993_EN.pdf, [dostęp: 20.05.2021 r.], s. 10; M. Vahl, N. Grolimund, Integration without Membership. Switzerland’s Bilateral Agreements with the European Union, Brussels 2006, https://www.ceps.eu/wp-content/uploads/2013/02/1304.pdf, s. 9.
  2. ↑ Umowa zawarta między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską, Dz. Urz. WE L 300 z 31.12.1972.
  3. ↑ Free trade, https://www.eda.admin.ch/europa/en/home/bilaterale-abkommen/ueberblick/bilaterale-abkommen-bis-1999/freihandel.html, [dostęp: 20.05.2021 r.]; S. C. Kozłowski, Szwajcaria-Unia Europejska…, s. 116–117.
  4. ↑ S. C. Kozłowski, Szwajcaria-Unia Europejska…, s. 120–121; Switzerland and the European Union, https://www.files.ethz.ch/isn/186966/Schweiz-und-EU_en.pdf, [dostęp: 20.05.2021 r.], s. 25.
  5. ↑ Umowa między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie uproszczenia kontroli i formalności związanych z przewozem towarów, Dz. Urz. WE L 116 z 08.05.1990.
  6. ↑ Customs facilitation and security, https://www.eda.admin.ch/europa/en/home/bilaterale-abkommen/ueberblick/bilaterale-abkommen-bis-1999/zollerleichterungen-zollsicherheit.html, [dostęp: 20.05.2021 r.].
  7. ↑ Internal Market beyond the EU: EEA and Switzerland, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/note/join/2010/429993/IPOL-IMCO_NT(2010)429993_EN.pdf, [dostęp: 20.05.2021 r.], s. 10; Origins of the bilateral approach, https://www.eda.admin.ch/europa/en/home/europapolitik/ueberblick/bilateraler-weg.html, [dostęp: 20.05.2021 r.].
  8. ↑ Bilaterale Agreements I, https://www.eda.admin.ch/europa/en/home/europapolitik/ueberblick/bilaterale-1.html, [dostęp: 20.05.2021 r.]; S. C. Kozłowski, Szwajcaria-Unia Europejska…, s. 151–153; S. C. Kozłowski, Konfederacja Szwajcarska a proces integracji europejskiej, „Sprawy międzynarodowe” 2008, nr 3, s. 64; S. C. Kozłowski, Strategia bilateralizmu w polityce Konfederacji Szwajcarskiej wobec Unii Europejskiej, „Studia Europejskie”, nr 4, 2010, s. 114–116; R. Willa, Unia Europejska na arenie międzynarodowej – wybrane relacje bilateralne, Toruń 2013, s. 25–26; Countries and Regions: Switzerland, https://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/switzerland/, [dostęp: 10.03.2021 r.].
  9. ↑ Umowa między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską dotycząca handlu produktami rolnymi, Dz. Urz. WE L 114 z 30.04.2002.
  10. ↑ Agriculture, https://www.eda.admin.ch/europa/en/home/bilaterale-abkommen/ueberblick/bilaterale-abkommen-1/landwirtschaft.html, [dostęp: 20.05.2021 r.].
  11. ↑ Bilateral Agreements II, https://www.eda.admin.ch/europa/en/home/europapolitik/ueberblick/bilaterale-2.html, [dostęp: 20.05.2021 r.]; S. C. Kozłowski, Konfederacja Szwajcarska…, s. 68, 71; S. C. Kozłowski, Szwajcaria-Unia Europejska…, s. 177–179, 182; R. Willa, Unia Europejska na arenie międzynarodowej…, s. 27–28; Switzerland: Countries and Regions, https://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/switzerland/, [dostęp: 10.03.2022 r.].
  12. ↑ Umowa między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską zmieniająca umowę między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską z dnia 22 lipca 1972 odnośnie do przepisów mających zastosowanie do przetworzonych produktów rolnych, Dz. Urz. UE L 23 z 26.01.2005.
  13. ↑ Processed agriculture products, https://www.eda.admin.ch/europa/en/home/bilaterale-abkommen/ueberblick/bilaterale-abkommen-2/landwirtschaftliche-verarbeitungsprodukte.html, [dostęp: 20.05.2021 r.]; S. C. Kozłowski, Szwajcaria-Unia Europejska…, s. 192; M. Tomczyk, Polityka Szwajcarii wobec Unii Europejskiej, Łódź 2013, s. 200–202.
  14. ↑ Agreement on Agriculture, https://www.blw.admin.ch/blw/en/home/international/institutionen/europaeische-union-eu/agrarabkommen.html, [dostęp: 20.05.2021 r.]; Umowa między Unią Europejską a Konfederacją Szwajcarską dotycząca ochrony nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych produktów rolnych i środków spożywczych, zmieniająca Umowę między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską dotyczącą handlu produktami rolnymi, Dz. Urz. UE L 297 z 16.11.2011.
  15. ↑ Balancing Integration and Autonomy. How EFTA countries reconcile EU-approximation and independence?, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2020/639315/EXPO_STU(2020)639315_EN.pdf, [dostęp: 20.05.2021 r.], s. 14.
  16. ↑ EU-Swiss trade relations and the institutional framework agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2021/696174/EPRS_BRI(2021)696174_EN.pdf, [dostęp: 20.05.2021 r.], s. 1, 3; Institutional agreement: Fact sheet, https://www.eda.admin.ch/dam/europa/en/documents/abkommen/11-FS-Institutionelles-Abkommen_EN.pdf, [dostęp: 20.05.2021 r.], s. 1–2; Swiss scrap talks with EU on cooperation deal, https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/swiss-scrap-talks-with-eu-on-cooperation-deal/, [dostęp: 20.03.2022 r.].
  17. ↑ EU-Swiss trade relations and the institutional framework agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2021/696174/EPRS_BRI(2021)696174_EN.pdf, [dostęp: 20.05.2021 r.], s. 6–7; No signing of Swiss-EU institutional agreement, https://www.admin.ch/gov/en/start/documentation/media-releases/media-releases-federal-council.msg-id-83705.html, [dostęp: 20.05.2021 r.].
  18. ↑ Europejski Obszar Gospodarczy (EOG), Szwajcaria i Kraje Północy, https://www.europarl.europa.eu/ftu/pdf/pl/FTU_5.5.3.pdf, s. 5, [dostęp: 10.03.2022 r.]; Commission Statement on the decision by the Swiss Federal Council to terminate the negotiation of the EU-Swiss Institutional Framework Agreement, 26 May 2021, Brussels, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/statement_21_2683, [dostęp: 10.03.2022 r.].
  19. ↑ EU-Swiss trade relations and the institutional framework agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2021/696174/EPRS_BRI(2021)696174_EN.pdf, [dostęp: 20.05.2021 r.], s. 1.
  20. ↑ EU-Switzerland relations: A new approach, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2024/766264/EPRS_BRI(2024)766264_EN.pdf, [dostęp: 20.02.2026 r.], s. 3–4; Proposal for a Council Decision on the conclusion of a broad package of agreements to consolidate, deepen and expand the bilateral relations with the Swiss Confederation, COM (2025) 309 final 2025/0162 (NLE), Brussels 13.06.2025, https://www.europarl.europa.eu/RegData/docs_autres_institutions/commission_europeenne/com/2025/0309/COM_COM(2025)0309_EN.pdf, [dostęp: 20.02.2026 r.], s. 2; S. C. Kozłowski, Stosunki między Konfederacją Szwajcarską a Unią Europejską: udana inicjatywa przełamania impasu?, [w:] Studia nad państwami niemieckojęzycznymi. Perspektywa stosunków międzynarodowych, red. W. Lizak, J. Starzyk-Sulejewska, Warszawa 2025, s. 214.
  21. ↑ Proposal for a Council Decision on the conclusion of a broad package of agreements to consolidate, deepen and expand the bilateral relations with the Swiss Confederation, COM (2025) 309 final 2025/0162 (NLE), Brussels 13.06.2025, https://www.europarl.europa.eu/RegData/docs_autres_institutions/commission_europeenne/com/2025/0309/COM_COM(2025)0309_EN.pdf, [dostęp: 20.02.2026 r.], s. 2–3.
  22. ↑ Swiss-EU package: chief negotiators initial agreements, https://www.news.admin.ch/en/newnsb/QI6OwddsvshOI9mHQ-Tcl, [dostęp: 20.02.2026 r.]; Package Switzerland – EU (Bilaterals III), https://www.europa.eda.admin.ch/en/package-switzerland-eu, [dostęp: 06.04.2026 r.].
  23. ↑ Package Switzerland – EU (Bilaterals III), https://www.europa.eda.admin.ch/en/package-switzerland-eu, [dostęp: 06.04.2026 r.]; Federal Council adopts the 'Swiss-EU relations’ package, https://www.eda.admin.ch/en/development-relations-switzerland-eu, [dostęp: 06.04.2026 r.]; Federal Council adopts the 'Stabilisation and further development of Swiss-EU relations’ package, https://www.europa.eda.admin.ch/en/newnsb/HWvQ3sxWQ8hU-xZ4yDnSf, [dostęp: 06.04.2026 r.]; The President of the European Commission and the President of the Swiss Confederation sign a broad package of EU-Switzerland agreements, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_505, [dostęp: 06.04.2026 r.]; Council greenlights signing of package of agreements with Switzerland, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/02/24/council-greenlights-signing-of-package-of-agreements-with-switzerland/, [dostęp: 06.04.2026 r.].
  24. ↑ The President of the European Commission and the President of the Swiss Confederation sign a broad package of EU-Switzerland agreements, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_505, [dostęp: 06.04.2026 r.]; Council greenlights signing of package of agreements with Switzerland, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/02/24/council-greenlights-signing-of-package-of-agreements-with-switzerland/, [dostęp: 06.04.2026 r.]; Dispatch on the Switzerland-EU Package (Bilaterals III), [dostęp: 06.04.2026 r.].
Skip to content