Relacje umowne Wielkiej Brytanii z Unią Europejską – Przegląd Globalny

Autor: Kamil Lejwoda

Przedmowa

Prezentowany poniżej tekst jest szóstym z cyklu na temat relacji umownych UE z zagranicznymi partnerami. Cykl ten skupia się w szczególności na umowach gospodarczych oraz zarysowaniu przebiegu współpracy od momentu nawiązania relacji z Unią Europejską. Poniżej link do poprzednich artykułów:

Nowa Zelandia, Ukraina, Republika Indii, Korea Południowa, Japonia.

Wstęp

Relacje dwustronne między Unią Europejską a Wielką Brytanią do momentu opuszczenia UE 1 lutego 2020 r. były realizowane przez jej członkostwo w strukturach unijnych. Istotnym momentem na drodze do wyjścia z UE było referendum dotyczące dalszego członkostwa, które miało miejsce 23 czerwca 2016 r., w którym większość obywateli opowiedziała się za wystąpieniem z UE – proces ten nazywany jest brexitem. Następnie między 1 lutego a 31 grudnia 2020 r. funkcjonował okres przejściowy, po czym od 1 stycznia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. umowa TCA była stosowana tymczasowo, a od 1 maja 2021 r. jest stosowana w pełni, a elementy w niej nieuwzględnione będą uzupełniane o umowy sektorowe. Kwestia Protokołu irlandzkiego stała się największym problemem politycznym, gospodarczym i społecznym, a rozwiązaniem było przeniesienie jej na Morze Irlandzkie. Rozwiązano również długo negocjowaną kwestię Gibraltaru, która zakończyła się zniesieniem kontroli osobowych i celnych na granicy z Hiszpanią. Prezentowany artykuł przedstawia etapy relacji UE z Wielką Brytanią od momentu referendum aż do zawarcia umowy o wolnym handlu. Ponadto poniższy tekst prezentuje zakres umowy handlowej oraz kwestie dotyczące odrębnej umowy dotyczącej Gibraltaru.

Wystąpienie z UE i kwestia protokołu irlandzkiego

Referendum dotyczące wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej odbyło się 23 czerwca 2016 roku. 51,9 % głosujących opowiedziało się za wyjściem Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej, zaś 48,1% było za pozostaniem w niej.[1] 29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo na podstawie art. 50 TUE poinformowało Radę Europejską o swoim zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej. Na tej podstawie Unia Europejska wynegocjowała ze Zjednoczonym Królestwem treść umowy, w której skonkretyzowano warunki wystąpienia jak i ramy przyszłych stosunków z Unią Europejską. 25 listopada 2018 r. Rada Europejska zatwierdziła umowę o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa jak i deklarację polityczną określającą ramy przyszłych stosunków między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem. Zaś rząd Wielkiej Brytanii nie uzyskał jednak koniecznej zgody parlamentu na podpisanie i ratyfikację umowy i wskutek czego zwrócił się do Rady Europejskiej o przedłużenie terminu wystąpienia ze struktur unijnych, który był początkowo przedłużony do 12 kwietnia 2019 r., a następnie do 31 października 2019 r. Boris Johnson, który zastąpił na stanowisku premiera Wielkiej Brytanii Theresę May, podjął starania co do zmiany treści Protokołu w sprawie Irlandii i Irlandii Północnej, będącego załącznikiem do umowy o wystąpieniu, jak i dążył do wprowadzenia zmian w deklaracji politycznej, w której sprecyzowane zostały ramy przyszłych stosunków pomiędzy Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem. Wskutek czego 17 października 2019 r. negocjatorzy z obu stron osiągnęli porozumienie co do zmienionego Protokołu w sprawie Irlandii i Irlandii Północnej oraz zmienionej deklaracji.[2] Umowa o wystąpieniu weszła w życie 1 lutego 2020 r. po jej uzgodnieniu w dniu 17 października 2019 r.[3] Jedną z najtrudniejszych kwestii jakie pojawiły się w trakcie negocjacji w sprawie wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej była złożoność sytuacji dotyczącej Irlandii, a Protokół w sprawie Irlandii i Irlandii Północnej (zwany dalej Protokołem) został ostatecznie przyjęty jako rozwiązanie.[4] Protokół jest motywowany zobowiązaniem do ochrony współpracy Północ-Południe na wyspie, unikania tworzenia infrastruktury fizycznej lub związanych z nią kontroli (tj. „twardej granicy”) oraz ochrony Porozumienia Wielkopiątkowego, zwanego także Porozumieniem z Belfastu z 1998 roku, które położyło kres 30-letniemu konfliktowi zbrojnemu w Irlandii Północnej. Protokół stanowi, że „Irlandia Północna jest częścią obszaru celnego Zjednoczonego Królestwa” (art. 4 protokołu) i chroni rynek wewnętrzny Zjednoczonego Królestwa (art. 6 protokołu). Zawiera on również postanowienia dotyczące handlu i konkurencji, dzięki czemu przedsiębiorstwa północnoirlandzkie zachowają dostęp do unii celnej UE. Co ważne, protokół przewiduje „mechanizm zgody”, dzięki któremu Zgromadzenie Irlandii Północnej może wycofać zgodę na zawarcie zgodnie z art. 18 protokołu.[5] Na podstawie Protokołu, Irlandia zostanie dostosowana do ograniczonego zestawu przepisów UE, związanych przede wszystkim z towarami, a unijny kodeks celny będzie miał zastosowanie do wszystkich towarów importowanych do Irlandii Północnej, a tym samym pozwoli to uniknąć odpraw i kontroli celnych na wyspie Irlandii. Ponadto na podstawie przepisów Protokołu towary importowane do Irlandii Północnej z pozostałej części Zjednoczonego Królestwa będą poddawane koniecznym odprawom i kontrolom celnym, m.in. w punktach kontroli granicznej, w celu zapewnienia przeprowadzenia niezbędnych kontroli sanitarnych i fitosanitarnych. Natomiast w stosunku do towarów importowanych do Irlandii Północnej będą stosowane unijne cła, chyba że nie zachodziłoby ryzyko, że towary te mogłyby zostać wprowadzone na jednolity rynek. Cła nie będą jednak należne, jeżeli można będzie wykazać, że nie zachodzi ryzyko, że towary importowane do Irlandii Północnej z pozostałej części Wielkiej Brytanii mogłyby trafić na jednolity rynek UE. Protokół został pomyślany jako stabilne, trwałe rozwiązanie i można oczekiwać, iż będzie on stosowany równolegle do wszelkiej umowy w sprawie przyszłego partnerstwa. Na podstawie Protokołu UE i Wielka Brytania uzgodniły utworzenie nowego „mechanizmu zgody”, który zapewni Zgromadzeniu Irlandii Północnej decydujący głos w kwestii długoterminowego stosowania odpowiedniego unijnego prawodawstwa w Irlandii Północnej, w oparciu o intensywne dyskusje między Irlandią a Wielką Brytanią. Mechanizm zgody dotyczy zasadniczych kwestii dostosowania regulacyjnego w dziedzinie towarów i ceł, jednolitego rynku energii elektrycznej, podatku VAT, jak i pomocy państwa. W praktyce oznacza to, że cztery lata po zakończeniu okresu przejściowego Zgromadzenie Irlandii Północnej może zwykłą większością wyrazić zgodę na dalsze stosowanie prawodawstwa unijnego bądź zagłosować za zaprzestaniem jego stosowania, w którym to przypadku Zjednoczone Królestwo powiadomi UE. W takim przypadku Protokół przestałby obowiązywać dwa lata później. Następnie co cztery lata Zgromadzenie Irlandii Północnej może głosować nad dalszym stosowaniem prawodawstwa unijnego, a pierwsze takie głosowanie zaplanowano na grudzień 2024 r. W przypadku, gdy obie główne wspólnoty w Zgromadzeniu opowiedzą się za dalszym stosowaniem odpowiedniego prawodawstwa unijnego, następne głosowanie w tej sprawie może odbyć się dopiero po upływie ośmiu lat.[6] Pomimo oficjalnych umów stosunki bilateralne były napięte w pierwszych latach po brexicie. Istotnym źródłem tarć było wdrożenie Protokołu. W celu uniknięcia twardej granicy dzielącej wyspę, w protokole utrzymano dostosowanie Irlandii Północnej do unijnych zasad jednolitego rynku w aspektach dotyczących towarów, a jednocześnie wprowadzono kontrole towarów wwożonych z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej. Mimo to spory dotyczące jego funkcjonowania doprowadziły rząd Zjednoczonego Królestwa do zaproponowania kontrowersyjnej ustawy o protokole w sprawie Irlandii Północnej z 2022 r., co wywołało krytykę ze strony UE i utratę zaufania. Jednakże punktem zwrotnym w tej kwestii stało się przyjęcie 24 marca 2023 r. modyfikacji Protokołu, czyli tzw. ram windsorskich, negocjowanych w latach 2022–2023 między rządem brytyjskim a Komisją Europejską. Ramy te stanowiły odpowiedź na trudności we wdrażaniu Protokołu, w szczególności wprowadziły nowe systemy ułatwiające kontrole i przywracające sprawniejszy handel na rynku wewnętrznym Zjednoczonego Królestwa oraz przewidywały hamulec stormoncki, umożliwiający Zgromadzeniu Irlandii Północnej zgłaszanie sprzeciwu wobec przyszłych przepisów UE. Porozumienie to pomogło ustabilizować stosunki i przywrócić bardziej konstruktywny dialog. Po raz pierwszy 10 grudnia 2024 r. Zgromadzenie Irlandii Północnej głosowało nad poparciem wniosku o „demokratyczną zgodę” na dalsze stosowanie kluczowych postanowień tzw. ram windsorskich. Większość członków Zgromadzenia Irlandii Północnej zagłosowała za wnioskiem, a zatem ramy będą obowiązywać co najmniej do 2030 r. Wcześniej, bo w 2028 r. członkowie Zgromadzenia będą mieli możliwość wyrażenia demokratycznej zgody na te ustalenia.[7]

Negocjacje TCA

Okres przejściowy w relacjach Unii Europejskiej z Wielką Brytanią zgodnie z umową o wystąpieniu Wielkiej Brytanii trwał od 1 lutego do 31 grudnia 2020 r.[8] 25 lutego Rada do Spraw Ogólnych przyjęła tzw. mandat negocjacyjny, co pozwoliło Unii Europejskiej reprezentowanej przez Komisję Europejską przystąpić do formalnych negocjacji umowy o przyszłych relacjach między Unią Europejską i Wielką Brytanią, które rozpoczęły się 2 marca 2020 r.[9] 24 grudnia 2020 r. Unia Europejska i Wielka Brytania zakończyły negocjacje, osiągając porozumienie w sprawie pakietu umów regulujących przyszłe relacje, na które składają się: Umowa o handlu i współpracy, Umowa o współpracy w zakresie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej oraz Umowa w sprawie procedur bezpieczeństwa na potrzeby wymiany i ochrony informacji niejawnych.[10] 29 grudnia 2020 r. Rada przyjęła decyzję o podpisaniu Umowy o handlu i współpracy i jej tymczasowym stosowaniu od 1 stycznia 2021 r.[11] 23 lutego 2021 r. Rada Partnerstwa, będąca naczelnym organem zarządzania Umowy o handlu i współpracy pomiędzy Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem, podjęła decyzję o przedłużeniu tymczasowego stosowania umowy do 30 kwietnia 2021 r.[12]

TCA

Jednakże 29 kwietnia 2021 r. Rada UE przyjęła decyzję w sprawie zawarcia z Wielką Brytanią umowy o handlu i współpracy (ang. EU–UK Trade and Cooperation Agreement – dalej: TCA)[13] oraz umowy o bezpieczeństwie informacji. Tak więc obie umowy mają charakter umów stowarzyszeniowych. Ponadto łączy je klauzula gilotyny, tj. ewentualne wypowiedzenie TCA będzie oznaczać automatyczne wypowiedzenie umowy o procedurach bezpieczeństwa. Obie umowy są w pełni stosowane od 1 maja 2021 r.[14] TCA została zawarta w ramach kompetencji wyłącznych UE, a więc do wejścia w życie nie wymagała ratyfikacji przez 27 państw członkowskich. Rządy państw członkowskich zdecydowały wspólnie o ratyfikacji umowy o handlu i współpracy na poziomie UE, a więc tylko w Radzie UE i Parlamencie Europejskim.[15] TCA zawiera uzgodnienia preferencyjne w szczególności w obszarach takich jak: handel towarami i usługami, handel cyfrowy, własność intelektualna, zamówienia publiczne, lotnictwo i transport drogowy, energia oraz rybołówstwo. Umowa jest oparta na przepisach zapewniających równe warunki działania i poszanowanie praw podstawowych. Choć jej przepisów nie można w żaden sposób porównywać z poziomem integracji gospodarczej, jaki istniał, kiedy jeszcze Wielka Brytania była członkiem UE, ta umowa o współpracy wykracza poza tradycyjne umowy o wolnym handlu i daje solidne podstawy dla podtrzymania długoletniej przyjaźni i współpracy. Umowa ta obejmuje nie tylko handel towarami i usługami, ale także szeroki wachlarz innych dziedzin będących przedmiotem zainteresowania UE, takich jak: inwestycje, konkurencja, pomoc państwa, przejrzystość podatkowa, transport lotniczy i drogowy, energia i zrównoważony rozwój, rybołówstwo, ochrona danych, jak i koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego.[16] TCA ustanawia zerowe stawki celne bądź kontyngenty między Zjednoczonym Królestwem a UE, jeżeli towary spełniają odpowiednie reguły pochodzenia. Umowa gwarantuje to, że środki zaradcze w handlu są badane i stosowane w sposób proporcjonalny i przejrzysty. Zjednoczone Królestwo i UE uzgodniły rozdział dotyczący reguł pochodzenia, zawierający odpowiednie reguły pochodzenia zapewniające, że jedynie towary „pochodzące” mogą korzystać z ustaleń dotyczących zliberalizowanego dostępu do rynku w ramach TCA, przy jednoczesnym odzwierciedleniu wymogów przemysłu UE i Zjednoczonego Królestwa. TCA zawiera rozdział odnoszący się do barier technicznych w handlu, dotyczący barier regulacyjnych w handlu między Zjednoczonym Królestwem a UE, dając jednocześnie obu stronom swobodę regulowania towarów w sposób najbardziej odpowiedni dla ich własnego rynku. Umowa przewiduje także ustalenia dotyczące wymiany informacji na temat niebezpiecznych i niezgodnych z wymogami produktów na rynkach UE i Zjednoczonego Królestwa.[17] Ustalenia w zakresie ram instytucjonalnych ustanawiają niezbędne fora dla dyskusji politycznych i technicznych. Rada Partnerstwa nadzoruje funkcjonowanie Umowy na poziomie politycznym, zapewniając kierunek strategiczny. Wszelkie decyzje podejmowane są za obopólną zgodą. Rada Partnerstwa wspierana jest przez sieć innych komitetów, w tym komitet ds. handlu.[18] TCA zawiera postanowienia dotyczące transgranicznego handlu usługami finansowymi i inwestycyjnymi, mającymi zapewnić stały dostęp do rynku. Umowa ta przewiduje zabezpieczenia, które zapewnią, że organy regulacyjne i nadzorcze obu stron będą mogły działać w celu zapewnienia stabilności finansowej, integralności rynku oraz ochrony inwestorów i konsumentów. Umowa zawiera jedne z najbardziej liberalizujących i nowoczesnych przepisów dotyczących handlu cyfrowego na świecie. Przepisy te mają na celu promowanie handlu usługami cyfrowymi i ułatwianie nowym formom handlu usługami i towarami. Umowa gwarantuje również, że Zjednoczone Królestwo i UE będą współpracować w kwestiach handlu cyfrowego, w tym w zakresie nowych technologii. Jest to pierwszy przypadek uzgodnienia przez UE postanowień dotyczących danych w umowie o wolnym handlu. Przepis ten pomaga ułatwić transgraniczny przepływ danych, zakazując wymogów przechowywania bądź przetwarzania danych w określonym miejscu, co zapobiega nakładaniu kosztownych wymogów na brytyjskie przedsiębiorstwa. Umowa potwierdza zdecydowane zobowiązania w zakresie ochrony danych podjęte przez UE i Zjednoczone Królestwo, ochronę konsumentów jak i pomoc w promowaniu zaufania w gospodarce cyfrowej.[19]

Umowa zawiera również precedensowe zobowiązania dotyczące własności intelektualnej, które zapewniają wysokie standardy ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej. Obejmują one zarejestrowane prawa własności intelektualnej, takie jak patenty, znaki towarowe i wzory, oraz prawa niezarejestrowane, takie jak prawa autorskie, tajemnice handlowe i niezarejestrowane wzory. W odniesieniu do oznaczeń geograficznych (OG) Umowa umożliwia obu stronom ustalanie własnych zasad i przyszłych kierunków rozwoju ich systemów. Zjednoczone Królestwo i UE uzgodniły klauzulę przeglądową dotyczącą oznaczeń geograficznych, która stanowi, że jeśli obie strony uznają, że leży to w ich interesie, Zjednoczone Królestwo i UE mogą dołożyć wszelkich starań, aby uzgodnić zasady ochrony i egzekwowania oznaczeń geograficznych na szczeblu krajowym.[20] Z kolei mechanizm rozstrzygania sporów dla części dotyczącej egzekwowania prawa ma charakter polityczny i obejmuje wyłącznie strony, bez arbitrażu ani roli dla TSUE. W przypadku sporu strony mogą skorzystać z ograniczonej w czasie procedury konsultacyjnej w celu osiągnięcia wspólnie uzgodnionego rozwiązania.[21] Umowa nie obejmuje polityki zagranicznej, bezpieczeństwa zewnętrznego ani współpracy w dziedzinie obronności, ponieważ Wielka Brytania nie chciała negocjować tych kwestii. Od stycznia 2021 r. nie istnieją wobec tego żadne ramy między Wielką Brytanią a UE umożliwiające opracowywanie i koordynowanie wspólnych reakcji na wyzwania w zakresie polityki zagranicznej, na przykład nakładanie sankcji na obywateli lub gospodarki państw trzecich. Ponadto umowa o handlu i współpracy nie obejmuje żadnych decyzji dotyczących równoważności usług finansowych, adekwatności brytyjskiego systemu ochrony danych ani oceny systemu sanitarnego i fitosanitarnego Wielkiej Brytanii do celów umieszczenia tego państwa na liście państw trzecich uprawnionych do eksportowania produktów spożywczych do UE. Te kwestie podlegają jednostronnym decyzjom UE i nie podlegają negocjacjom.[22] W związku z uzupełnieniem TCA o bardziej szczegółowe kwestie odnoszące się do prawa konkurencji, 8 czerwca 2023 r. Rada upoważniła Komisję do rozpoczęcia negocjacji w sprawie umowy z Wielką Brytanią o współpracy i wymianie informacji w sprawach konkurencji, zaś negocjacje na szczeblu technicznym zakończyły się w październiku 2024 r. Umowa ta będzie miała na celu promowanie współpracy i koordynacji w sprawach konkurencji między organami ochrony konkurencji UE i jej państw członkowskich i Wielkiej Brytanii, w celu skuteczniejszego egzekwowania prawa konkurencji u obu partnerów. Umowa o współpracy w zakresie konkurencji umożliwi zatem nie tylko Komisji, ale także krajowym organom ochrony konkurencji państw członkowskich UE egzekwującym unijne prawo konkurencji, bezpośrednią współpracę z brytyjskim organem ochrony konkurencji, czyli Urzędem ds. Konkurencji i Rynków.[23] Choć Rząd Zjednoczonego Królestwa wykluczył ponowny udział w jednolitym rynku, unię celną czy swobodny przepływ towarów i osób, zobowiązał się jednakże do długotrwałego strategicznego partnerstwa z UE. Istotnym wydarzeniem był pierwszy szczyt UE–Zjednoczone Królestwo, który odbył się 19 maja 2025 r. w Londynie, podczas którego postanowiono o ustanowieniu nowego partnerstwa strategicznego. W trakcie jego przyjęto trzy dokumenty: wspólne oświadczenie, wspólne porozumienie w sprawie odnowionego programu UE–Zjednoczone Królestwo oraz partnerstwo w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony. Obie strony uzgodniły również, że taki szczyt będą organizować raz do roku. Na szczycie UE i Wielka Brytania zobowiązały się do działania na rzecz zawarcia porozumienia sanitarnego i fitosanitarnego oraz porozumienia w sprawie powiązania swoich systemów handlu uprawnieniami do emisji.[24] W odniesieniu do obu porozumień, Rada upoważniła Komisję do rozpoczęcia negocjacji 13 listopada 2025 r. Porozumienie odnoszące się do wspólnego obszaru sanitarnego i fitosanitarnego ma objąć w szczególności przepisy sanitarne i fitosanitarne dotyczące bezpieczeństwa żywności i ogólnej ochrony konsumentów, mające zastosowanie do produkcji, dystrybucji i spożycia produktów rolno-spożywczych, przepisy dotyczące produktów ekologicznych, jak i normy handlowe mające zastosowanie do niektórych sektorów bądź produktów. Poprzez tzw. ramy windsorskie Irlandia Północna, dzięki umowie, zachowa dostęp do jednolitego rynku UE, jak i wewnętrznego rynku Wielkiej Brytanii.[25]

Kwestia Gibraltaru

Niemniej jednak Gibraltar nie został objęty zakresem Umowy o handlu i współpracy uzgodnionej między UE a Wielką Brytanią pod koniec 2020 r. 31 grudnia 2020 r. Hiszpania i Wielka Brytania osiągnęły wstępne porozumienie w sprawie możliwych ram porozumienia w sprawie Gibraltaru. Na podstawie tego porozumienia Hiszpania zwróciła się do Komisji o rozpoczęcie negocjacji takiej umowy na szczeblu UE. 20 lipca 2021 r. Komisja przedstawiła zalecenie dotyczące decyzji Rady upoważniającej do rozpoczęcia negocjacji z Wielką Brytanią w sprawie Gibraltaru oraz wytycznych negocjacyjnych. Natomiast 5 października 2021 r. rozpoczęły się negocjacje umowy UE z Wielką Brytanią w odniesieniu do Gibraltaru, które sfinalizowano 15 czerwca 2025 r. Porozumienie to stanowi, że kontrole graniczne osób i towarów zostaną zniesione. Podwójny system, obejmujący zarówno gibraltarskich, jak i hiszpańskich urzędników paszportowych na lotnisku, umożliwi Gibraltarowi pełną integrację z unijną strefą Schengen w zakresie swobodnego przepływu osób. Wszystkie towary wwożone na Gibraltar będą musiały zostać przywiezione drogą lądową, przez Hiszpanię. Jednym z istotnych zobowiązań, mających na celu zapewnienie równych szans w UE, jest znaczne zwiększenie stawki podatku od transakcji na towary na Gibraltarze od wartości dodanej UE – z 3 % do 15 %. Gibraltar również będzie stosować prawo UE odnoszące się do pomocy państwa.[26]

Podsumowanie

Umowa handlowa między Unią Europejską a Wielką Brytanią pozwoli na dalszy rozwój handlowy i gospodarczy oraz wzmocni relacje dwustronne po brexicie. Należy podkreślić, iż umowa ta nie zastąpi członkostwa w strukturach unijnych, niemniej jednak wypełni próżnię prawną w zakresie współpracy między oboma partnerami. Natomiast wynegocjowanie Protokołu Irlandzkiego pomogło uregulować ułatwienia celne na granicy Irlandii i Irlandii Północnej, zaś kwestia Gibraltaru uregulowana została w porozumieniu, na którego mocy zniesione będą kontrole celne i osobowe.

Słownik pojęć

Kwestie sanitarne i fitosanitarne to regulacje, normy i procedury ustanawiane przez państwa w celu ochrony zdrowia ludzi, zwierząt oraz życia roślin przed ryzykiem wynikającym z patogenów, szkodników lub zanieczyszczeń w handlu międzynarodowym.

Oznaczenia geograficzne (OG) to chronione prawem własności intelektualnej nazwy produktów, które wskazują na ich pochodzenie z konkretnego miejsca (regionu, miejscowości lub kraju). Gwarantują, że towar posiada szczególne właściwości, jakość lub renomę zawdzięczane głównie czynnikom geograficznym (środowisko, tradycja, surowce) danego obszaru.

Subsydium to bezzwrotna pomoc finansowa lub wsparcie ekonomiczne udzielane przez państwo (lub inny podmiot publiczny) rodzimym przedsiębiorstwom, mające na celu zwiększenie ich konkurencyjności, obniżenie kosztów produkcji lub ułatwienie eksportu.

Przypisy

  1. ↑ V. Serzhakova, A. Kimla, Potencjalny wpływ brexitu na ustrój terytorialny i integralność Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, „Przegląd Sejmowy”, nr 6(161)/2020, s. 120; UK withdrawal from the EU – Next steps, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2016/583855/EPRS_ATA(2016)583855_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 1.
  2. ↑ P. Russel, Wstęp, [w:] Najważniejsze postanowienia umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, red. P. Russel, Warszawa 2020, s. 5; Brexit negotiations – Progress to date, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2017/608694/EPRS_ATA(2017)608694_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 1; Brexit: Understanding the withdrawal agreement and political declaration, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/635595/EPRS_BRI(2019)635595_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 2.
  3. ↑ The EU–UK Withdrawal Agreement, https://ec.europa.eu/info/strategy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-withdrawal-agreement_en, [dostęp: 21.11.2021 r.]; Future EU–UK trade relationship, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2020/646185/EPRS_BRI(2020)646185_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 1–2.
  4. ↑ Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, Dz. Urz. UE C-381I z 12.11.2019.
  5. ↑ EU–UK relations: Difficulties in implementing the Northern Ireland Protocol, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2021/690712/EPRS_BRI(2021)690712_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 2–3; Northern Ireland after Brexit, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2020/649416/EPRS_BRI(2020)649416_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 1.
  6. ↑ Protocol on Ireland and Northern Ireland, https://ec.europa.eu/info/strategy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-withdrawal-agreement/protocol-ireland-and-northern-ireland_en, [dostęp: 21.11.2021 r.]; EU–UK relations: Difficulties in implementing the Northern Ireland Protocol, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2021/690712/EPRS_BRI(2021)690712_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 3; Northern Ireland after Brexit, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2020/649416/EPRS_BRI(2020)649416_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 4; G. Mathea, Status granicy irlandzkiej w świetle porozumień między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem w kontekście protokołu irlandzkiego i formatu windsorskiego, „Społeczeństwo Polityka”, 2023, nr 4(77), s. 398.
  7. ↑ The United Kingdom, https://www.europarl.europa.eu/erpl-app-public/factsheets/pdf/en/FTU_5.5.4.pdf, [dostęp: 17.02.2026 r.], s. 1–2; D. Phinnemore, Democratic Consent for the Windsor Framework, „The Political Quarterly”, Early View 2025, s. 1; G. Mathea, Status granicy irlandzkiej w świetle…, s. 400.
  8. ↑ Brexit: 1 lutego rozpoczyna się okres przejściowy między Wielką Brytanią a UE, https://www.gov.pl/web/finanse/brexit-1-lutego-rozpoczyna-sie-okres-przejsciowy-miedzy-wielka-brytania-a-ue, [dostęp: 21.11.2021 r.]; EU–UK Trade and Cooperation Agreement. An analytical overview, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2021/679071/EPRS_IDA(2021)679071_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 1–3.
  9. ↑ Brexit, https://www.gov.pl/web/finanse/brexit-unia-europejska, [dostęp: 21.11.2021 r.]; The UK–EU future relationship: the March 2020 EU draft treaty and negotiations update, https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8923/CBP-8923.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 8.
  10. ↑ Brexit, https://www.gov.pl/web/finanse/brexit-unia-europejska, [dostęp: 21.11.2021 r.]; EU–UK Trade and Cooperation Agreement. An analytical overview, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2021/679071/EPRS_IDA(2021)679071_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 1.
  11. ↑ EU–UK Trade and Cooperation Agreement, https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-stronger-europe-in-the-world/file-eu-uk-trade-and-cooperation-agreement, [dostęp: 21.11.2021 r.]; EU–UK Trade and Cooperation Agreement. An analytical overview, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2021/679071/EPRS_IDA(2021)679071_EN.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 1.
  12. ↑ Tymczasowe stosowanie umowy UE–UK przedłużone do końca kwietnia 2021 roku, https://www.brexit.gov.pl/2021/02/26/tymczasowe-stosowanie-umowy-ue-uk-przedluzone-do-konca-kwietnia-2021-roku/, [dostęp: 21.11.2021 r.].
  13. ↑ Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, z jednej strony, a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, z drugiej strony, Dz. Urz. UE L 149 z 30.04.2021; dalej jako umowa o handlu i współpracy UE–Wielka Brytania.
  14. ↑ Brexit, https://www.gov.pl/web/finanse/brexit-unia-europejska, [dostęp: 21.11.2021 r.]; Decyzja Rady (UE) 2021/689 z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie zawarcia w imieniu Unii Umowy o handlu i współpracy…, Dz. Urz. UE L 149 z 30.04.2021; A. Łazowski, Od członkostwa do stowarzyszenia: nowe ramy prawne dla relacji Unii Europejskiej ze Zjednoczonym Królestwem, „Państwo i Prawo”, R. 76, z. 3 (2021), s. 76.
  15. ↑ A. Łazowski, Od członkostwa do stowarzyszenia…, s. 75; UK–EU future relationship: EU ratification and provisional application, https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/future-relationship-eu-ratification, [dostęp: 21.11.2021 r.].
  16. ↑ The EU–UK Trade and Cooperation Agreement, https://ec.europa.eu/info/strategy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en, [dostęp: 21.11.2021 r.].
  17. ↑ UK–EU Trade and Cooperation Agreement: Summary, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/962125/TCA_SUMMARY_PDF_V1-.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 8–9; The EU–UK Trade and Cooperation Agreement, https://ec.europa.eu/info/strategy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en, [dostęp: 21.11.2021 r.]; Aspekty celne umowy o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią, https://www.gov.pl/web/finanse/aspekty-celne-umowy-o-handlu-i-wspolpracy-pomiedzy-ue-a-wielka-brytania, [dostęp: 21.11.2021 r.].
  18. ↑ UK–EU Trade and Cooperation Agreement: Summary, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/962125/TCA_SUMMARY_PDF_V1-.pdf, s. 7.
  19. ↑ UK–EU Trade and Cooperation Agreement: Summary, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/962125/TCA_SUMMARY_PDF_V1-.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 14–15.
  20. ↑ UK–EU Trade and Cooperation Agreement: Summary, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/962125/TCA_SUMMARY_PDF_V1-.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 15–16; A business-friendly guide to the UK–EU Brexit trade deal, https://www.traverssmith.com/knowledge/knowledge-container/a-business-friendly-guide-to-the-uk-eu-brexit-trade-deal/, [dostęp: 02.04.2022 r.].
  21. ↑ UK–EU Trade and Cooperation Agreement: Summary, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/962125/TCA_SUMMARY_PDF_V1-.pdf, [dostęp: 21.11.2021 r.], s. 28; Questions & Answers: EU–UK Trade and Cooperation Agreement, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_20_2532, [dostęp: 02.04.2022 r.].
  22. ↑ The EU–UK Trade and Cooperation Agreement, https://ec.europa.eu/info/strategy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en, [dostęp: 21.11.2021 r.]; A business-friendly guide to the UK–EU Brexit trade deal, https://www.traverssmith.com/knowledge/knowledge-container/a-business-friendly-guide-to-the-uk-eu-brexit-trade-deal/, [dostęp: 02.04.2022 r.].
  23. ↑ Proposal for a Council Decision on the signing on behalf of the European Union of the Agreement between the European Union and the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland regarding cooperation on the application of their competition laws, COM/2025/232 final 2025/0109 (NLE), Brussels 19.05.2025, https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:27701c4b-3580-11f0-8a44-01aa75ed71a1.0019.02/DOC_1&format=PDF, [dostęp: 18.02.2026 r.], s. 1.
  24. ↑ The United Kingdom, https://www.europarl.europa.eu/erpl-app-public/factsheets/pdf/en/FTU_5.5.4.pdf, [dostęp: 17.02.2026 r.], s. 2; EU–UK Leaders’ Summit: Setting the path for further rapprochement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/775858/EPRS_BRI(2025)775858_EN.pdf, [dostęp: 18.02.2026 r.], s. 1–3.
  25. ↑ EU–UK Leaders’ Summit: Setting the path for further rapprochement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/775858/EPRS_BRI(2025)775858_EN.pdf, [dostęp: 18.02.2026 r.], s. 6; EU–UK relations: Council greenlights negotiations on agri-food deal and linking emissions trading systems, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/11/13/eu-uk-relations-council-greenlights-negotiations-on-agri-food-deal-and-linking-emissions-trading-systems/, [dostęp: 18.02.2026 r.].
  26. ↑ EU–UK relations: Council authorises the start of negotiations for an agreement in respect of Gibraltar, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/10/05/eu-uk-relations-council-authorises-the-start-of-negotiations-for-an-agreement-in-respect-of-gibraltar/, [dostęp: 21.03.2022 r.]; EU–UK Leaders’ Summit: Setting the path for further rapprochement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/775858/EPRS_BRI(2025)775858_EN.pdf, [dostęp: 18.02.2026 r.], s. 7.
Skip to content