Relacje umowne Wietnamu z Unią Europejską – Przegląd Globalny

Autor: Kamil Lejwoda

Przedmowa

Prezentowany poniżej tekst jest dziesiątym z cyklu na temat relacji umownych UE z zagranicznymi partnerami. Cykl ten skupia się w szczególności na umowach gospodarczych oraz zarysowaniu przebiegu współpracy od momentu nawiązania relacji z Unią Europejską. Poniżej link do poprzednich artykułów:

Nowa Zelandia, Ukraina, Republika Indii, Korea Południowa, Japonia, Wielka Brytania, Australia, Indonezja, Singapur.

Wstęp

Relacje obustronne opierają się na umowie ramowej o partnerstwie i współpracy, która weszła w życie w 2016 r. i zastępuje umowę o współpracy z 1980 r. zawartą między ówczesną EWG a ASEAN-em oraz umowę ramową z 1995 r. i stała się podstawą dla relacji politycznych między stronami. Zgodnie z tym samym podejściem, co w przypadku Singapuru, jednolity tekst pierwotnej umowy UE z Wietnamem, uzgodniony w 2015 r., na skutek opinii TSUE został podzielony na umowę inwestycyjną i umowę handlową w 2018 r., w celu umożliwienia szybszej ratyfikacji umowy handlowej na poziomie UE, za sprawą przyznania kompetencji wyłącznych UE do możliwego jej zawarcia. Obie umowy zostały podpisane w 2019 r., z tym, że jedynie umowa handlowa weszła w życie w 2020 r. i stała się podstawą prawną dla relacji handlowych i gospodarczych oraz drugą umową po Singapurze, jaką UE zawarła z państwem członkowskim ASEAN. Natomiast umowa inwestycyjna podpisana w 2019 r. nadal jest w fazie ratyfikacji, gdyż kompetencje do jej zawarcia są dzielone między UE i jej państwa członkowskie. Gdy umowa inwestycyjna wejdzie w życie, stanie się korzystna dla budowania środowiska i klimatu inwestycyjnego.

Zarys historyczny

Początki stosunków unijno-wietnamskich sięgają października 1990 roku, gdy to ówczesne Wspólnoty Europejskie nawiązały oficjalne stosunki dyplomatyczne z Socjalistyczną Republiką Wietnamu (Wietnamem). W 1992 r. Wspólnota Europejska zawarła z Wietnamem umowę tekstylną. Z kolei 17 lipca 1995 r. WE i Wietnam podpisały Umowę ramową (ang. EU-Vietnam Framework Cooperation Agreement – FCA),[1] która weszła w życie 1 czerwca 1996 r. Umowa FCA miała na celu: zapewnienie warunków rozwoju dwustronnego handlu i inwestycji oraz ich wspieranie, wspieranie zrównoważonego rozwoju gospodarki Wietnamu, zacieśnienie współpracy gospodarczej, w tym pomoc dla Wietnamu w jego dążeniu do wprowadzenia gospodarki rynkowej, jak i wsparcie ochrony środowiska i zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi.[2] W 1996 r. zostało także utworzone w Wietnamie stałe przedstawicielstwo Unii Europejskiej.[3]

PCA

Natomiast w 2007 r. Rada Unii Europejskiej upoważniła Komisję Europejską do wynegocjowania z Wietnamem zupełnie nowej umowy ramowej o wszechstronnym partnerstwie i współpracy (ang. EU-Vietnam Framework Agreement on Comprehensive Partnership and Cooperation – PCA). Negocjacje z Wietnamem rozpoczęły się w listopadzie 2007 r. Obie strony parafowały umowę 4 października 2010 r., która to została podpisana w Brukseli 27 czerwca 2012 r., a weszła w życie 1 października 2016 r.[4] Umowa ramowa o partnerstwie i współpracy z Wietnamem zastąpiła obowiązującą wówczas umowę między Wspólnotą Europejską i Wietnamem z 1995 r. oraz umowę o współpracy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a państwami członkowskimi Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) z 1980 r., którą w 1999 r. został objęty również Wietnam. Umowa PCA przewiduje w szczególności współpracę dwustronną oraz w ramach regionalnych i międzynarodowych forów i organizacji, rozwój wzajemnie korzystnej współpracy inwestycyjnej i handlowej, w tym zapobieganie tworzeniu nowych i usuwanie istniejących przeszkód w handlu i inwestycjach, jak i współpracę na rzecz eliminacji ubóstwa, promowania zrównoważonego rozwoju, pogłębiania reform gospodarczych oraz integracji z gospodarką światową, jak i podjęcie współpracy w dziedzinie sprawiedliwości i bezpieczeństwa, w tym praworządności i współpracy prawnej.[5]

Negocjacje w sprawie umowy handlowej

Negocjacje z Wietnamem w sprawie umowy o wolnym handlu zostały rozpoczęte w czerwcu 2012 r. zgodnie z wytycznymi negocjacyjnymi ASEAN z 2007 r., a zakończono je w grudniu 2015 r. Jednakże zawarcie umowy zostało opóźnione przez oczekującą na rozpatrzenie opinię TSUE w sprawie kompetencji do zawarcia umowy o wolnym handlu między UE a Singapurem. Po uwzględnieniu opinii TSUE z 16 maja 2017 r. pierwotne porozumienie zostało podzielone na umowę o wolnym handlu (EU-Vietnam Free Trade Agreement – EVFTA)[6] i umowę o ochronie inwestycji (EU-Vietnam Investment Protection Agreement – EVIPA) w czerwcu 2018 r.[7] W związku z tym, że zakres umowy FTA należy do wyłącznych kompetencji UE, jej wejście w życie nie wymagało podpisywania i ratyfikowania przez państwa członkowskie UE. Zupełnie inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku IPA, która wymaga ratyfikowania przez wszystkie państwa członkowskie zgodnie z ich procedurami krajowymi. Obie umowy zostały podpisane 30 czerwca 2019 r. w Hanoi, z tym że 1 sierpnia 2020 r. weszła w życie umowa o wolnym handlu pomiędzy Unią Europejską a Wietnamem, zaś IPA wciąż nie obowiązuje.[8]

EVFTA

Umowa o wolnym handlu między UE a Wietnamem jest jak dotąd najbardziej ambitną umową o wolnym handlu zawartą z krajem rozwijającym się, której zasadniczym celem stała się liberalizacja i ułatwienie handlu i inwestycji między UE i Wietnamem. Umowa ta eliminuje ponad 99% wszystkich taryf celnych, a resztę częściowo zniesie poprzez ograniczone kontyngenty o zerowej stawce celnej. W dniu wejścia w życie EVFTA doprowadziła do zniesienia 65% ceł na unijne towary importowane do Wietnamu, a pozostałe cła zostaną uchylone stopniowo w ciągu maksymalnie 10 lat. Jeśli chodzi o wietnamskie towary importowane do UE, 71% ceł zniesiono od razu, a reszta – stopniowo w ciągu maksymalnie 7 lat.[9] Przede wszystkim Unia Europejska otworzyła całkowicie rynku na import z Wietnamu w przypadku wrażliwych towarów rolnych. Dla tych produktów określono kontyngenty bezcłowe i dotyczą w szczególności ryżu, surimi, cukru i produktów o wysokiej zawartości cukru, jak i kukurydzy. Oprócz zniesienia ceł importowych Wietnam zgodził się na zniesienie obowiązujących obecnie ceł eksportowych w handlu dwustronnym z UE.[10] Ponadto Wietnam zgodził się znacznie poprawić dostęp do rynku wielu usług, w tym usług dla przedsiębiorstw, usług bankowych i ubezpieczeniowych. Przyjął również zasady odnoszące się do regulowania usług finansowych, telekomunikacyjnych oraz usług pocztowych. Umowa handlowa stworzyła również nowe możliwości dla firm chcących zaznaczyć swoją obecność handlową, dzięki poprawie dostępu do rynku usług i wielu sektorów nie usługowych, takich jak produkcja, a wobec tego oznacza to nowe możliwości przyciągania inwestycji, na przykład w produkcję przemysłową. Wietnam zgodził się także na inwestycje unijnych firm w niektórych ważnych branżach przemysłu przetwórczego, mianowicie: produkcji żywności i napojów, rękawiczek i wyrobów z tworzyw sztucznych, ceramiki oraz materiałów budowlanych.[11] EVFTA gwarantuje ochronę 169 europejskich produktów spożywczych i napojów o określonym pochodzeniu geograficznym przed imitacjami na rynku wietnamskim. Stosowanie oznaczeń geograficznych (OG), takich jak wino musujące z Szampanii, Bayerisches Bier, ser Parmigiano Reggiano, wino Rioja, ser Feta, czy Polish Cherry, będzie w Wietnamie zarezerwowane dla produktów importowanych z regionów UE, z których tradycyjnie pochodzą. Wietnamskie oznaczenia geograficzne będą również uznawane i chronione w UE, co przyczyni się do dalszego promowania importu produktów wysokiej jakości, takich jak herbata Mộc Châu czy kawa Buôn Ma Thuột.[12] Umowa zawiera również kompleksowy rozdział dotyczący handlu i zrównoważonego rozwoju, za sprawą którego handel ma wspierać prawo pracy, ochronę środowiska i rozwój społeczny oraz przyczyniać się do zrównoważonej gospodarki leśnej i zrównoważonego zarządzania zasobami rybnymi.[13]

EVIPA

Natomiast umowa o ochronie inwestycji pomiędzy UE a Wietnamem (EVIPA) zapewni wysoki poziom ochrony inwestycji, umożliwiając jednocześnie UE i Wietnamowi regulację i realizację uzasadnionych celów polityki publicznej, takich jak ochrona zdrowia publicznego, bezpieczeństwa, jak i środowiska naturalnego.[14] Ponadto umowa ustanawia materialne zabezpieczenia dla inwestorów, chociażby w zakresie sprawiedliwego i równego traktowania, niedyskryminacji i wywłaszczenia oraz umożliwia inwestorom jednego z państw-stron wszczęcie postępowania przeciwko rządowi drugiego państwa-strony w przypadku naruszenia tych norm materialnych. EVIPA po wejściu w życie zastąpi 21 dwustronnych umów inwestycyjnych (Bilateral Investment Treaties – „BITs”). Umowa ta zawiera zreformowane zasady ochrony inwestycji, jak i gwarancje najlepszego dostępnego traktowania, które nie są obecne w istniejących dwustronnych umowach inwestycyjnych. Poza tym EVIPA przewiduje, iż roszczenia dotyczące rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem będą rozstrzygane za pośrednictwem „Systemu Trybunałów Inwestycyjnych” składającego się ze stałych trybunałów pierwszej instancji i trybunałów odwoławczych.[15]

Podsumowanie

Umowa handlowa między Unią Europejską a Socjalistyczną Republiką Wietnamu weszła w życie 1 sierpnia 2020 r., zaś umowa o ochronie inwestycji jest nadal w fazie ratyfikacji od 7 lat. Do podziału pierwotnego porozumienia z Wietnamem w 2018 r. na umowę o wolnym handlu i umowę o ochronie inwestycji doszło wskutek opinii TSUE z 2017 r., którą zastosowano modelowo po raz pierwszy wobec umowy UE z Singapurem. Umowa EVFTA mogła zatem wejść w życie, gdyż obejmuje kompetencje wyłączne UE, zaś druga umowa wchodzi w zakres kompetencji dzielonych między UE a jej państwa członkowskie. Umowa o wolnym handlu spowodowała ułatwienia w wymianie handlowej po wejściu w życie, zaś będąca w fazie ratyfikacji IPA ma przyczynić się do poprawy warunków inwestycyjnych między obiema stronami. Natomiast w umowie z Indonezją pominięto mechanizm ISDS, który w umowach IPA zarówno z Singapurem, jak i Wietnamem przyczynił się do znacznego wydłużenia w czasie zawarcia tychże umów. Z umowy z Japonią wyjęto kwestie dotyczące ochrony inwestycji, z uwagi na fakt, iż UE dąży do zastosowania w negocjowanej umowie systemu sądownictwa inwestycyjnego (ang. Investment Court System – ICS), a Japonia chce pozostać przy mechanizmie ISDS, tak samo jest w przypadku Indii, gdzie w celu wynegocjowania umowy handlowej wyjęto również kwestie ochrony inwestycji, które są negocjowane w ramach odrębnej umowy inwestycyjnej. W przypadku Australii i Nowej Zelandii godne zauważenia jest, że pominięto kwestię ochrony inwestycji, co nie było konieczne z uwagi na wysoki poziom zaufania do systemów prawnych tych państw z UE. Umowa UE z Koreą Południową, tak jak z Wielką Brytanią, nie zawiera systemu ochrony inwestycji, poświęcając się w szczególności na liberalizacji handlu i usług, zaś umowa z Ukrainą opiera się na międzypaństwowym mechanizmie sporów handlowych pomiędzy UE a samą Ukrainą. Wszystkie umowy handlowe za wyjątkiem umowy z Indonezją, która ma ustanowić partnerstwo gospodarcze, mają za zadanie zliberalizować handel i usługi.

Słownik pojęć

Oznaczenia geograficzne (OG) to chronione prawem własności intelektualnej nazwy produktów, które wskazują na ich pochodzenie z konkretnego miejsca (regionu, miejscowości lub kraju). Gwarantują, że towar posiada szczególne właściwości, jakość lub renomę zawdzięczane głównie czynnikom geograficznym (środowisko, tradycja, surowce) danego obszaru.

Własność intelektualna to ogół praw chroniących niematerialne wytwory ludzkiego umysłu, takie jak twórczość artystyczna, naukowa, literacka oraz innowacje przemysłowe. Obejmuje oryginalne dzieła i rozwiązania, które zostały ujęte w postaci materialnej (np. projekt, utwór, wynalazek). Dzieli się głównie na prawo autorskie i własność przemysłową.

Zamówienie rządowe (w szerszym kontekście: zamówienie publiczne) to odpłatna umowa zawierana w formie pisemnej między zamawiającym (podmiotem publicznym, w tym organami administracji rządowej) a wykonawcą (przedsiębiorcą, osobą fizyczną), której przedmiotem jest nabycie usług, dostaw lub robót budowlanych, finansowana ze środków publicznych.

Przypisy

  1. ↑ Umowa o współpracy między Wspólnotą Europejską a Socjalistyczną Republiką Wietnamu, Dz. Urz. WE L 136 z 07.06.1996.
  2. ↑ R. Willa, Unia Europejska na arenie międzynarodowej – wybrane relacje bilateralne, Toruń 2013, s. 149; M. Błaszczuk-Zawiła, Stosunki gospodarcze Unii Europejskiej z krajami ASEAN – Wietnam, „Unia Europejska.pl” 2015, nr 5, s. 7; EU-Vietnam economic and trade relations, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/briefing_note/join/2012/491454/EXPO-INTA_SP(2012)491454_EN.pdf, [dostęp: 18.01.2022 r.], s. 12.
  3. ↑ Vietnam and the EU, https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/1897/vietnam-and-eu_en, [dostęp: 12.12.2021 r.].
  4. ↑ Proposal for a Council Decision on the conclusion of the Framework Agreement and Comprehensive Partnership and Cooperation between the European Union and its Member States, of the one part, and the Socialist Republic of Viet Nam, of the other part, COM/2013/924 final-2013/0040 (NLE), Brussels 18.12.2013, https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:e9d99d61-6897-11e3-a7e4-01aa75ed71a1.0011.01/DOC_1&format=PDF, [dostęp: 18.01.2022 r.], s. 2; M. Błaszczuk-Zawiła, dz. cyt., s. 7–8; Framework Agreement on Comprehensive Partnership and Cooperation between the European Union and its Member States, of the one part, and the Socialist Republic of Viet Nam, of the other part, https://www.consilium.europa.eu/en/documents-publications/treaties-agreements/agreement/?id=2011010&DocLanguage=en, [dostęp: 18.01.2022 r.]; Umowa ramowa o wszechstronnym partnerstwie między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Socjalistyczną Republiką Wietnamu, z drugiej strony, Dz. Urz. UE L 329/8 z 03.12.2016.
  5. ↑ M. Błaszczuk-Zawiła, dz. cyt., s. 8–9; M. Lenckowska, D. Jaruszowiec, Polityka Unii Europejskiej wobec Wietnamu, [w:] Polityka Unii Europejskiej wobec partnerów azjatyckich, red. T. Kamiński, Łódź 2019, s. 137; Proposal for a Council Decision on the conclusion of the Framework Agreement and Comprehensive Partnership and Cooperation…, COM/2013/924 final-2013/0040 (NLE), Brussels 18.12.2013, https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:e9d99d61-6897-11e3-a7e4-01aa75ed71a1.0011.01/DOC_1&format=PDF, [dostęp: 18.01.2022 r.], s. 2.
  6. ↑ Umowa o wolnym handlu między Unią Europejską a Socjalistyczną Republiką Wietnamu, Dz. Urz. L 186 z 12.06.2020, dalej jako umowa o wolnym handlu UE-Wietnam.
  7. ↑ The negotiations between the EU and ASEAN member states, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2020/659337/EPRS_BRI(2020)659337_EN.pdf, [dostęp: 11.01.2022 r.], s. 5; A. Kuźniar, J. Menkes, Umowy gospodarcze UE-Wietnam – analiza ekonomicznych i prawnych stosunków między stronami, „Gdańskie Studia Azji Wschodniej” 2020, nr 17, s. 120.
  8. ↑ E. Majchrowska, Porozumienia handlowe Unii Europejskiej z państwami Azji i Pacyfiku i ich znaczenie dla bezpieczeństwa ekonomicznego – ze szczególnym uwzględnieniem umowy o wolnym handlu między UE a Wietnamem, [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe. Aspekty polityczne i ekonomiczno-społeczne, red. M. Czermińska, K. Budzowski, Kraków 2020, s. 321–322; Investment Protection Agreement between the European Union and its Member States, of the one part, and the Socialist Republic of Viet Nam, of the other part, https://www.consilium.europa.eu/en/documents-publications/treaties-agreements/agreement/?id=2019015&DocLanguage=en, [dostęp: 22.02.2026 r.]; EU-Vietnam: Council adopts decision to sign trade and investment agreements, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/06/25/eu-vietnam-council-adopts-decisions-to-sign-trade-and-investment-agreements/, [dostęp: 12.12.2021 r.].
  9. ↑ EU-Vietnam: Council adopts decision to sign trade and investment agreements, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/06/25/eu-vietnam-council-adopts-decisions-to-sign-trade-and-investment-agreements/, [dostęp: 12.12.2021 r.]; EU-Vietnam Trade Agreement – MEMO, https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1922, [dostęp: 15.12.2021 r.]; Guide to the EU-Vietnam trade and investment agreements, https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2016/june/tradoc_154622.pdf, [dostęp: 18.01.2022 r.], s. 26; EU-Vietnam Free Trade Agreement, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/content/eu-vietnam-free-trade-agreement, [dostęp: 01.08.2026 r.].
  10. ↑ Umowa gospodarczo-handlowa UE-Wietnam (EVFTA), https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/umowa-gospodarczo-handlowa-ue-wietnam-evfta, [dostęp: 15.12.2021 r.]; EU-Vietnam Trade Agreement – MEMO, https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1922, [dostęp: 15.12.2021 r.].
  11. ↑ EU-Vietnam free trade agreement enters into force as of 1 August 2020, https://www.ey.com/en_gl/tax-alerts/eu-vietnam-free-trade-agreement-enters-into-force-as-of-1-august-2020, [dostęp: 15.12.2021 r.]; EU and Vietnam reach agreement on free trade agreement, https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1359, [dostęp: 15.12.2021 r.]; M. Błaszczuk-Zawiła, dz. cyt., s. 10.
  12. ↑ Umowa gospodarczo-handlowa UE-Wietnam (EVFTA), https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/umowa-gospodarczo-handlowa-ue-wietnam-evfta, [dostęp: 15.12.2021 r.]; EU-Vietnam Trade Agreement – MEMO, https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1922, [dostęp: 15.12.2021 r.]; EU-Vietnam trade and investment agreements, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/642270/EPRS_BRI(2019)642270_EN.pdf, [dostęp: 18.01.2022 r.], s. 5–6.
  13. ↑ Umowa gospodarczo-handlowa UE-Wietnam (EVFTA), https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/umowa-gospodarczo-handlowa-ue-wietnam-evfta, [dostęp: 15.12.2021 r.].
  14. ↑ Investment Protection Agreement between the EU and Vietnam, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=legissum%3A4373944, [dostęp: 18.01.2022 r.]; Commission presents EU-Vietnam trade and investment agreements for signature and conclusion, https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1921, [dostęp: 15.12.2021 r.].
  15. ↑ EU-Vietnam Investment Protection Agreement, https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-international-trade-inta/file-eu-vietnam-ipa, [dostęp: 13.12.2021 r.]; European Parliament approves EU-Vietnam trade and investment agreements, https://hsfnotes.com/publicinternationallaw/tag/eu-vietnam-ipa/, [dostęp: 15.12.2021 r.]; Guide to the EU-Vietnam trade and investment agreements, https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2016/june/tradoc_154622.pdf, [dostęp: 18.01.2022 r.], s. 68–71.
Skip to content