Relacje umowne Unii Europejskiej z Nową Zelandią [PRZEGLĄD GLOBALNY]
Autor: Kamil Lejwoda
Wstęp
Relacje dwustronne między Unią Europejską mają dość długą historię, niemniej jednak umowa o partnerstwie i współpracy stała się podstawą dla współpracy politycznej między stronami, zaś zawarcie umowy handlowej pozwoliło na usystematyzowaniu stosunków handlowych i gospodarczych między Unią Europejską a Nową Zelandią. Do zmiany tej przyczyniła się rosnąca pozycja Chin w gospodarce światowej, wzmocniona presja spowodowaną zbrojną agresją Rosji na Ukrainie w 2022 r., poprzedzona zajęciem Krymu w 2014 r., jak i wystąpienie Wielkiej Brytanii ze struktur unijnych w 2020 r. poprzedzone referendum w sprawie członkostwa w 2016 r.
Zarys historyczny
Relacje między Unią Europejską a Nową Zelandią sięgają 1960 r., gdy Nowa Zelandia nawiązała stosunki dyplomatyczne z ówczesną Europejską Wspólnotą Gospodarczą. Jednakże wzajemne relacje nie uległy znaczącym zmianom, gdyż w dalszym czasie opierały się raczej na dwustronnych kontaktach z poszczególnymi państwami członkowskimi Wspólnot. Sytuacja ta zmieniła się po przystąpieniu do Wspólnot Wielkiej Brytanii w 1973 r., co wymusiło na Nowej Zelandii przeorientowanie własnej polityki zagranicznej. Z uwagi na brak porozumienia regulującego współpracę dwustronną, między WE a Nową Zelandią, obie strony zaczęły zawierać umowy sektorowe.[1]
W 1997 r. zostało zawarte między Wspólnotą Europejską a Nową Zelandią porozumienie weterynaryjne, obowiązujące od 2003 r.[2] i zaktualizowane następnie w 2015 r. Dotyczy ono handlu żywymi zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego, a uaktualniona jej wersja obejmuje w szczególności zaostrzone przepisy dotyczące równoważności, w tym normy UE dotyczące przetworów mlecznych, jak i wzajemne uznawanie kontroli mikrobiologicznych i norm badań chemicznych owoców morza. Z kolei w 1998 r. zawarto Porozumienie o wzajemnym uznawaniu norm[3], zmienione w 2012 r.[4] Porozumienie dotyczące norm i certyfikatów reguluje między innymi problemy związane z handlem farmaceutkami, sprzętem medycznym i wyposażeniem terminali telekomunikacyjnych.[5]
Niemniej jednak stosunki bilateralne między Nową Zelandią a Unią Europejską zostały uregulowane dopiero w 1999 r. za sprawą zawarcia Wspólnej Deklaracji o stosunkach między Unią Europejską a Nową Zelandią. Zostały określone w niej takie cele współpracy obu partnerów jak: wspieranie demokracji, zasad prawa, przestrzeganie praw człowieka i podstawowych wolności, wspieranie bezpieczeństwa i pokoju na świecie, wspieranie i promocję działalności Narodów Zjednoczonych i WTO oraz promocję zrównoważonego rozwoju i ochronę środowiska globalnego.[6] Natomiast w 2004 r. utworzono odrębną Delegaturę Komisji Europejskiej w Wellington, która wcześniej akredytowana była w Canberze w latach 1984-2004.
W marcu tego samego roku Unia Europejska i Nowa Zelandia wydały wspólne oświadczenie zatytułowane Nowa Zelandia i Unia Europejska: priorytety przyszłej współpracy, zwane również Planem Działań. Obejmował on program konsultacji i kooperacji w dziedzinach ważnych dla relacji bilateralnych, takich jak: kwestie bezpieczeństwa międzynarodowego, pomocy rozwojowej, handlu, transportu, rybactwa, nauki i technologii, czy też edukacji.[7] Kolejnym krokiem w procesie wzmacniania wzajemnych relacji była podpisana 21 września 2007 r. Wspólna Deklaracja Unii Europejskiej i Nowej Zelandii o Stosunkach i Współpracy, przedstawiająca możliwość poprawy łączących relacji, w następujących obszarach: współpraca na rzecz rozwoju, przepływ osób, współpraca handlowa i gospodarcza, edukacja i wymiany zawodowe, transport, nauka, technologie i innowacje, jak również środowisko naturalne i zmiany klimatu.[8] Po Wspólnej Deklaracji została podpisana dwustronna umowa o współpracy naukowej i technologicznej, która weszła w życie z dniem 30 stycznia 2009 r.[9]
W tym samym roku Unia Europejska i Nowa Zelandia uzgodniły dalsze zacieśnianie relacji dwustronnych oparciu o Wspólną Deklarację poprzez kompleksowe i prawnie wiążące porozumienie na poziomie traktatowym.[10] Wobec czego obie strony w lipcu 2012 r. rozpoczęły negocjacje w sprawie umowy ramowej o współpracy politycznej, czyli umowy o partnerstwie i współpracy między Unią Europejską a Nową Zelandią (ang. Partnership Agreement on Relations and Cooperation – PARC)[11], które zostały zakończone 30 lipca 2014 r. Do podpisania tejże umowy doszło 5 października 2016 r., a jej wejście w życie nastąpiło w lipcu 2022 r.[12] Umowa ta ma na celu wzmocnienie dialogu politycznego i współpracy w kwestiach gospodarczych i handlowych, a także szerokim zakresie innych obszarów, od nauki i innowacji, edukacji kultury, po migrację, zwalczanie terroryzmu, walkę z przestępczością zorganizowaną, a także współpracę sądową. Pierwsze posiedzenie Wspólnego Komitetu po wejściu w życie PARC odbyło się w lutym 2023 r., a drugie – 27 maja 2024 r. w Brukseli. Ich zasadniczym tematem była polityka zagraniczna, zwłaszcza kontekście rosyjskiej agresji na Ukrainę i ekspansji Chin, a także kwestie bezpieczeństwa, handlu, badań i innowacji, zrównoważonego rozwoju, praw człowieka i wymiaru sprawiedliwości.[13]
Z punktu widzenia relacji dwustronnych ważna stała się również umowa o współpracy celnej, która została podpisana 3 lipca 2017 r., a weszła w życie 1 maja 2018 r.[14] Promuje ona w szczególności procedury mające na celu uproszczenie odprawy celnej towarów, oszczędzając czas i pieniądze, jak i chroni społeczeństwo, zapobiegając przedostawaniu się szkodliwych lub nielegalnych towarów na terytorium którejkolwiek z jurysdykcji.[15]
Niemniej jednak 13 września 2017 r., Rada Unii Europejskiej wydała decyzję upoważniającą Unię do rozpoczęcia rokowań w sprawie umowy o wolnym handlu z Nową Zelandią, mającej uregulować relacje gospodarcze i handlowe pod względem umownym. Po uzyskaniu zgody Rady pierwsza runda negocjacji odbyła się w lipcu 2018 r. Dwunasta i ostatnia runda negocjacji miała miejsce w marcu 2022 r., ale następnie obie strony zapowiedziały, że zamiast formalnych rund zakończonych sporządzeniem sprawozdań przejdą do negocjacji „ciągłych” lub trwających. Negocjacje zostały następnie formalnie uznane za zakończone w dniu 30 czerwca 2022 r. Umowa została podpisana 9 lipca 2023 r., a weszła w życie 1 maja 2024 r.[16] W związku z tym, że zakres umowy handlowej należy do wyłącznych kompetencji UE, jej wejście w życie nie wymagało podpisania i ratyfikowania przez państwa członkowskie Unii Europejskiej. Należy przy tym wskazać, iż postanowienia Umowy są wiążące dla państw członkowskich UE.
Umowa UE z Nową Zelandią ma na celu zliberalizować i ułatwić handel i inwestycje, jak również promować bliższe stosunki gospodarcze, co otworzy znaczące możliwości gospodarcze dla konsumentów i przedsiębiorstw unijnych i nowozelandzkich. Porozumienie to obejmuje także swoim zakresem kwestie zrównoważonego rozwoju, zawiera przepisy poświęcone między innymi równości płci oraz specjalny przepis odnoszący się do reformy handlu, jak i dotacji do paliw kopalnych. Nie ujęto w niej jednakże postanowień dotyczących rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem.[17]
Z chwilą wejścia w życie umowa zniesie cła na wszystkie towary eksportowane z UE do Nowej Zelandii. Obejmie to stosunkowo wysokie cła nowozelandzkie na towary przemysłowe z UE, w tym samochody i części do pojazdów silnikowych, maszyny, chemikalia i produkty farmaceutyczne. Zniesienie ceł wpłynie również pozytywnie na eksport żywności i napojów z UE, takich jak mięso wieprzowe, wina, czekolada, wyroby cukiernicze oraz karma dla zwierząt domowych. Ze znacznej redukcji ceł skorzysta także eksport nowozelandzki do UE, gdyż 94% pozycji taryfowych UE dotyczących towarów z Nowej Zelandii zostanie zniesionych z chwilą wejścia umowy o wolnym handlu w życie. Po siedmiu latach stan ten wzrośnie do 98,5%. Oznacza to, że 91% towarów z Nowej Zelandii będzie mogło być importowanych do UE bezcłowo od pierwszego dnia, a po siedmiu latach wielkość ta wzrośnie do 97%[18]. Jednakże, zgodnie z wrażliwością dotyczącą nowozelandzkich produktów rolno-spożywczych eksportowanych do UE, ilość kontyngentów taryfowych UE wzrośnie, a stawki celne w ramach kontyngentów spadną bądź zostaną zniesione. Niemniej jednak, będą one nadal stosowane w imporcie do UE nowozelandzkiej baraniny, wołowiny, masła, sera i mleka w proszku.[19]
Ponadto, Umowa handlowa potwierdza możliwość przeciwdziałania wszelkim nieuczciwym praktykom handlowym między stronami poprzez stosowanie instrumentów ochrony handlu (tj. środków antydumpingowych, antysubsydyjnych, globalnych zabezpieczeń). Umowa obejmuje również dwustronny mechanizm ochronny, który pozwala UE i Nowej Zelandii na wprowadzenie środków tymczasowych w przypadku, gdy znaczny wzrost importu preferencyjnego spowoduje lub grozi spowodowaniem poważnej szkody dla ich przemysłu krajowego. Co więcej, UE i Nowa Zelandia określiły w umowie wspólny cel, jakim jest zapewnienie przedsiębiorcom, w szczególności mniejszym podmiotom, efektywnych procedur celnych, wraz z odpowiednimi przepisami gwarantującymi przejrzystość przepisów, formularzy, procedur, które należy spełnić na granicy, łatwy dostęp do informacji o stosowanych taryfach, dostęp do punktów kontaktowych w przypadku zapytań i konsultacji z przedsiębiorstwami przed przyjęciem nowych przepisów celnych.[20]
W dodatku w umowie uzgodnione zostały reguły pochodzenia, gwarantujące że produkty, które zostały w znacznym stopniu przetworzone w jednej ze stron, mogą korzystać z preferencji taryfowych wynikających z umowy. Wobec czego korzyści z umowy dotyczą jedynie produktów wytworzonych w UE i Nowej Zelandii, a nie w państwach trzecich.[21] Oprócz tego, strony umowy uznają, że niektóre subsydia mogą zakłócać prawidłowe funkcjonowanie rynków i szkodzić środowisku, i w tym celu uzgodniły, że co do zasady nie należy przyznawać żadnych subsydiów, które negatywnie wpływają na konkurencję, handel lub środowisko. UE i Nowa Zelandia uzgodniły również kompleksowy mechanizm przejrzystości, w ramach którego subsydia przyznawane zarówno dostawcom towarów, jak i usług powinny być upubliczniane. Poza tym UE i Nowa Zelandia uzgodniły mechanizm konsultacji, który umożliwi jednej ze Stron zgłoszenie swoich obaw w przypadku, gdy subsydium może negatywnie wpłynąć na handel. Co najważniejsze, UE i Nowa Zelandia zgodziły się zakazać pewnych rodzajów subsydiów zakłócających konkurencję, a mianowicie nieograniczonych gwarancji i subsydiów dla niewypłacalnych przedsiębiorstw w przypadku braku planu restrukturyzacji.[22]
Rozdział dotyczący barier technicznych w handlu między UE a Nową Zelandią, dotyczy zaś przepisów technicznych, norm i procedur oceny zgodności i ma na celu zapewnienie, aby nie tworzyły one niepotrzebnych przeszkód w handlu.[23] W umowie obie strony uzgodniły jak również reguły pochodzenia gwarantujące, że produkty, które zostały w znacznym stopniu przetworzone w jednej ze stron, mogą korzystać z preferencji taryfowych wynikających z umowy. Wobec tego, korzyści z umowy dotyczą jedynie produktów wytwarzanych w UE i Nowej Zelandii, a nie w krajach trzecich. Umowa przewiduje, iż dokumentacja pochodzenia jest zgodna z najnowszymi standardami opartymi na samodeklaracji zgodności przedsiębiorstw, tak aby maksymalnie ułatwić korzystanie z umowy, szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw. Weryfikacja pochodzenia opiera się na kontaktach z importerem za pośrednictwem lokalnych organów celnych i może być uzupełniona współpracą administracyjną między organami celnymi UE i Nowej Zelandii.[24]
Umowa handlowa zawiera też przepisy regulacyjne dotyczące konkretnych sektorów usług, takich jak usługi dostawcze, usługi finansowe, międzynarodowy transport morski, usługi lotnicze oraz usługi edukacyjne w języku angielskim. Ujęto w niej również przepisy dotyczące przepływu specjalistów w celach biznesowych, oraz członków ich rodzin. Umowa nie obejmuje jednakże ochrony inwestycji.[25] Poza tym ma zapewnić przewidywalność i pewność prawną dla przedsiębiorstw oraz bezpieczne środowisko internetowe dla konsumentów dokonujących transgranicznych transakcji handlowych w formie cyfrowej. Umowa ułatwi ponadnarodowy przepływ danych poprzez wprowadzenie zakazu nieuzasadnionych wymogów dotyczących lokalizacji danych, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu ochrony danych osobowych i prywatności w UE, co ma niebagatelny wpływ na zaufanie do środowiska cyfrowego. Ponadto, Umowa usprawni handel za pomocą środków cyfrowych, promując handel bez użycia papieru, jak i ułatwiając korzystanie z umów elektronicznych i fakturowania elektronicznego oraz zakazując nakładania ceł na transmisje elektroniczne. Zapewnia też ochronę kodu źródłowego przed dowolnym ujawnieniem.[26]
UE i Nowa Zelandia w Umowie o wolnym handlu zobligowały się, iż wzajemnie otworzą swoje rynki zamówień publicznych w zakresie wykraczającym poza Porozumienie WTO w sprawie zamówień rządowych (ang. Government Procurement Agreement – GPA). Wobec tego, Nowa Zelandia umożliwi przedsiębiorstwom z UE ubieganie się, na równi z przedsiębiorstwami lokalnymi, o zamówienia publiczne wszystkich organów publicznych, których zamówienia podlegają nowozelandzkim przepisom w zakresie zamówień publicznych, w tym 88 podmiotów takich jak rady okręgowe i miejskie, projekty w dziedzinie opieki zdrowotnej oraz projekty finansowane w całości lub w części przez nowozelandzką agencję transportową. W zamian nowozelandzcy dostawcy i usługodawcy będą mogli składać oferty w przetargach na wszystkie towary i usługi w UE organizowanych przez organy rządowe, które nie są jeszcze objęte GPA, przetargach na towary związane ze zdrowiem (tj. produkty farmaceutyczne i urządzenia medyczne) organizowanych przez regionalne organy rządowe oraz przetargach organizowanych przez dostawców usług użyteczności publicznej działających w obszarze portów i lotnisk.[27]
W umowie handlowej UE i Nowa Zelandia uzgodniły również przepisy dotyczące własności intelektualnej, mające na celu skuteczną ochronę i egzekwowanie praw własności intelektualnej. Umowa zawiera również postanowienia odnoszące się do prawa autorskiego i praw pokrewnych, znaków towarowych, wzorów przemysłowych, czy też oznaczeń geograficznych (OG).[28] W ramach umowy o wolnym handlu Nowa Zelandia zobowiązała się chronić pełną listę unijnych oznaczeń geograficznych win i napojów spirytusowych (blisko 2000 nazw), takich jak Prosecco, Polish Vodka, Rioja, Champagne i Tokaji. Ponadto, w Nowej Zelandii będą chronione 163 najbardziej znane unijne oznaczenia geograficzne produktów spożywczych, takie jak Asiago, Comté bądź Queso Manchego, Istarski pršut, Lübecker Marzipan i Elia Kalamatas. UE również będzie chronić oznaczenia geograficzne win nowozelandzkich, takich jak Marlborough i Central Otago, a sama umowa przewiduje możliwość ochrony większej ilości oznaczeń geograficznych w przyszłości.[29]
Rozdział odnoszący się z kolei do kwestii sanitarnych i fitosanitarnych (ang. Sanitary and Phytosanitary – SPS), obejmujący bezpieczeństwo żywności, zdrowie zwierząt i roślin, oraz oszustwa w handlu towarami, zapewni utrzymanie najwyższych standardów w UE, jak i Nowej Zelandii. Ponadto, Umowa handlowa potwierdza zasady porozumienia SPS w ramach Światowej Organizacji Handlu (ang. World Trade Organisation – WTO), w tym „zasadę ostrożności”, co oznacza, że organy publiczne mają prawo do podejmowania działań w celu ochrony zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin lub środowiska w obliczu dostrzeganego ryzyka, nawet jeśli analiza naukowa nie jest rozstrzygająca. Obie strony w umowie podkreśliły, iż zintensyfikują wspólne działania w zakresie SPS, w celu zapewnienia szybszej interwencji w sytuacjach nadzwyczajnych związanych z importem i eksportem produktów rolnych i rybnych. Zakres ten obejmuje między innymi zwiększoną przejrzystość, szybką wymianę informacji i konsultacje techniczne, kontrole urzędowe i certyfikację, a także kontrole graniczne przy imporcie.[30]
Ponadto umowa zawiera rozdział poświęcony handlowi i zrównoważonemu rozwojowi (ang. Trade and Sustainable Development – TSD), obejmujący kwestie pracy, wzmocnienia pozycji kobiet, środowiska i klimatu. Chroni ona prawo obu stron do regulacji i zakazuje stronom osłabiania lub nieegzekwowania swoich przepisów w celu wspierania handlu lub inwestycji. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego, mają mieć zaoferowaną aktywną rolę w monitorowaniu wdrażania umowy. Rozdział ten działa w oparciu o wymóg poszanowania podstawowych zasad Międzynarodowej Organizacji Pracy (w skrócie: MOP), takich jak wolność zrzeszania się, eliminacja wszelkich form pracy przymusowej, zniesienie pracy dzieci, jak również niedyskryminacja w miejscu pracy. Strony umowy, zobowiązały się przy tym, do skutecznego wdrażania konwencji MOP, oraz porozumień środowiskowych, które ratyfikowały. Ponadto UE i Nowa Zelandia, zobowiązały się do wdrożenia i przestrzegania przepisów Porozumienia paryskiego, obejmującego w szczególności obszar polityki klimatycznej. Ta część umowy zawiera zobowiązania oraz postanowienia dotyczące, między innymi: godnych warunków pracy, zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi, promowanie odpowiedzialnego postępowania biznesowego. Promuje on również współpracę mającą na celu wspieranie przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz łańcuchy dostaw wolne od wylesiania. Zawiera również postanowienia dotyczące odpowiednich konwencji ONZ i MOP, promujących wzmocnienie pozycji ekonomicznej kobiet i równości płci oraz współpracę na forach międzynarodowych w tym zakresie. Zobowiązania w ramach handlu i zrównoważonego rozwoju są prawnie wiążące i egzekwowane przy pomocy ogólnego mechanizmu rozstrzygania sporów zawartego w umowie. Po raz pierwszy w umowie handlowej UE, rozdział dotyczący TSD przewiduje możliwość zastosowania w ostateczności sankcji handlowych, w przypadku zaistnienia poważnych naruszeń podstawowych zobowiązań w ramach TSD, odnoszących się do klimatu i środowiska oraz praw pracowniczych.[31]
Umowa ułatwi również handel i inwestycje w niskoemisyjne towary, usługi i technologie. Obejmuje to w szczególności zerowe cła na ekologiczne towary i usługi, takie jak energia odnawialna (w tym wieże turbin wiatrowych i elementy paneli słonecznych) oraz produkty energooszczędne, od pierwszego dnia zastosowania umowy. Towary te przyczyniają się do osiągnięcia celów środowiskowych i klimatycznych poprzez zapobieganie, ograniczanie, minimalizowanie lub naprawianie szkód środowiskowych w wodzie, powietrzu i glebie oraz poprzez przyczynianie się do rozpowszechniania technologii służących łagodzeniu zmian klimatu.[32] Ponadto umowa wprowadza sprawiedliwy, efektywny i skuteczny mechanizm rozstrzygania sporów, mogących wynikać w związku z interpretacją i stosowaniem jej postanowień. Mechanizm ten ma zapewnić, że obie strony w pełni wywiążą się z postanowień umowy, aby przedsiębiorstwa, pracownicy i konsumenci mogli z niej w pełni skorzystać. Umowa umożliwi po raz pierwszy nakładanie sankcji handlowych na podstawowe zobowiązania w zakresie TSD, co umożliwi UE bardziej zdecydowane egzekwowanie przepisów odnoszących się do handlu i zrównoważonego rozwoju.[33]
Podsumowanie
Umowa handlowa zawarta między Unią Europejską a Nową Zelandią pozwoli dalszy rozwój handlowy i gospodarczy oraz będzie wpływał na rozwój dalszych relacji dwustronnych. Należy podkreślić, iż jest to pierwsza umowa o szerokim zakresie współpracy między oboma partnerami, która reguluje prawnie relacje, zaś umowa o partnerstwie i współpracy ma zaś wspierać dialog polityczny w postaci spotkań w ramach wysokiego komitetu.
Słownik pojęć
Bariery techniczne w handlu jest to rodzaj pozataryfowych ograniczeń w wymianie międzynarodowej, wynikających z różnic w przepisach technicznych, normach, standardach jakości oraz procedurach oceny zgodności (certyfikacji) stosowanych przez poszczególne państwa.
Kontyngenty taryfowe pozwalają na przywóz określonej ilości produktu po niższych stawkach celnych przywozowych (stawka celna w ramach kontyngentu) od stawki celnej zwykle stosowanej dla tego produktu.
Kwestie sanitarne i fitosanitarne to regulacje, normy i procedury ustanawiane przez państwa w celu ochrony zdrowia ludzi, zwierząt oraz życia roślin przed ryzykiem wynikającym z patogenów, szkodników lub zanieczyszczeń w handlu międzynarodowym.
Oznaczenia geograficzne (OG) to chronione prawem własności intelektualnej nazwy produktów, które wskazują na ich pochodzenie z konkretnego miejsca (regionu, miejscowości lub kraju). Gwarantują, że towar posiada szczególne właściwości, jakość lub renomę zawdzięczane głównie czynnikom geograficznym (środowisko, tradycja, surowce) danego obszaru.
Przetarg publiczny to formalny, ustrukturyzowany proces nabywania przez podmioty publiczne (instytucje państwowe, samorządy) usług, dostaw lub robót budowlanych od wybranych wykonawców.
Reguły pochodzenia to kryteria stosowane w celu określenia kraju pochodzenia danego towaru.
Samodeklaracja zgodności jest to oficjalny, pisemny dokument sporządzany przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela. Oświadcza on w nim, że produkt wprowadzany na rynek spełnia wszystkie zasadnicze wymagania bezpieczeństwa określone w odpowiednich dyrektywach lub rozporządzeniach Unii Europejskiej.
Subsydium to bezzwrotna pomoc finansowa lub wsparcie ekonomiczne udzielane przez państwo (lub inny podmiot publiczny) rodzimym przedsiębiorstwom, mające na celu zwiększenie ich konkurencyjności, obniżenie kosztów produkcji lub ułatwienie eksportu.
Środki antydumpingowe są to instrumenty obronne, zazwyczaj stosowane w postaci ceł. Są nakładane na towary importowane po cenach niższych niż ich wartość rynkowa, czyli dumping, co powoduje szkodę importerom.
Środki antysubsydyjne inaczej wyrównawcze, są to instrumenty handlowe stosowane przeciwko importowi towarów, korzystających z nieuczciwych dotacji zagranicznych rządów, powodując szkodę dla przemysłu krajowego.
Własność intelektualna to ogół praw chroniących niematerialne wytwory ludzkiego umysłu, takie jak twórczość artystyczna, naukowa, literacka oraz innowacje przemysłowe. Obejmuje oryginalne dzieła i rozwiązania, które zostały ujęte w postaci materialnej (np. projekt, utwór, wynalazek). Dzieli się głównie na prawo autorskie i własność przemysłową.
Zamówienie rządowe (w szerszym kontekście: zamówienie publiczne) to odpłatna umowa zawierana w formie pisemnej między zamawiającym (podmiotem publicznym, w tym organami administracji rządowej) a wykonawcą (przedsiębiorcą, osobą fizyczną), której przedmiotem jest nabycie usług, dostaw lub robót budowlanych, finansowana ze środków publicznych.
Przypisy
[1] R. Willa, Unia Europejska na arenie międzynarodowej – wybrane relacje bilateralne, Toruń 2013, s. 105; The European Union and Aotearoa New Zealand, https://www.eeas.europa.eu/new-zealand/european-union-and-aotearoa-new-zealand_en?s=173, [dostęp: 03.02.2026 r.]; E. Majchrowska, EU–New Zealand Relations – towards a New Trade Agreement, „TEKA of Political Science and International Relations”, Vol. 14, No. 2 (2019), s. 105.
[2] Umowa między Wspólnotą Europejską a Nową Zelandią w sprawie środków sanitarnych stosowanych w handlu żywymi zwierzętami i produktami zwierzęcymi, Dz. Urz. WE L 57 z 26.02.1997.
[3] Umowa między Wspólnotą Europejską a Nową Zelandią w sprawie wzajemnego uznawania w odniesieniu do oceny zgodności, Dz. Urz. WE L 229 z 17.08.1998.
[4] Agreement between the European Union and New Zealand amending the Agreement on mutual recognition in relation to conformity assessment between the European Community and New Zealand, https://www.consilium.europa.eu/en/documents/treaties-agreements/agreement/?docLanguage=en&id=2010071, [dostęp: 08.02.2026 r.].
[5] Countries and Regions: New Zealand, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/new-zealand_en, [dostęp: 03.02.2026 r.]; R. Willa, Unia Europejska na arenie międzynarodowej…, s. 107; S. Miklaszewski, Zagraniczna polityka handlowa Unii Europejskiej, Tarnów 2005, s. 116; EU, New Zealand Boost Trade with New Veterinary Trade Agreement, https://www.thepoultrysite.com/news/2015/11/eu-new-zealand-boost-trade-with-new-veterinary-agreement, [dostęp: 03.03.2026 r.].
[6] R. Willa, Unia Europejska na arenie międzynarodowej…, s. 105–106; Joint Declaration on relations between the European Union and New Zealand, https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/joint_declaration_on_relations_between_the_european_union_and_new_zealand_1999.pdf, s. 1–2.
[7] R. Willa, Unia Europejska na arenie międzynarodowej…, s. 105–106; P. Köllner, Towards a Comprehensive Partnership between the EU and New Zealand, „GIGA Focus” Asia, No. 7, November 2016, s. 2; E. Majchrowska, EU–New Zealand Relations – towards…, s. 105.
[8] R. Willa, Unia Europejska na arenie międzynarodowej…, s. 107; E. Majchrowska, EU–New Zealand Relations – towards…, s. 105; The European Union and New Zealand Joint Declaration on Relations and Cooperation, https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/joint_declaration_on_relations_and_cooperation_2007.pdf.
[9] Umowa o współpracy naukowo-technologicznej między Wspólnotą Europejską a rządem Nowej Zelandii, Dz. Urz. UE L 171 z 01.07.2009; streszczenie dokumentu, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A22009A0701%2802%29, [dostęp: 05.02.2026 r.]; P. Köllner, Towards a Comprehensive Partnership between…, s. 3.
[10] P. Köllner, Towards a Comprehensive Partnership between…, s. 4.
[11] Umowa o partnerstwie w zakresie stosunków i współpracy między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Nową Zelandią, z drugiej strony, Dz. Urz. UE L 321 z 29.11.2016.
[12] EU–NZ Partnership Agreement under provisional application, https://www.eeas.europa.eu/node/15374_en, [dostęp: 04.03.2026 r.]; Trade perspectives, Issue No. 11 of 3 June 2016, https://www.fratinivergano.eu/static/upload/1/1/16.06_.03_TP_Issue_11_.pdf, [dostęp: 04.03.2026 r.], s. 3–4; Countries and Regions: New Zealand, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/new-zealand_en, [dostęp: 03.02.2026 r.].
[13] The European Union and New Zealand sign Partnership Agreement on Relations and Cooperation, https://www.eeas.europa.eu/node/11394_en, [dostęp: 05.02.2026 r.]; Fact Sheets: Pacific, https://www.europarl.europa.eu/erpl-app-public/factsheets/pdf/en/FTU_5.6.10.pdf, [dostęp: 06.02.2026 r.], s. 2–3.
[14] J. Sierańska, Wyzwania polityki handlowej Nowej Zelandii, „Stosunki Międzynarodowe”, T. 53, nr 3, 2017, s. 177–178; Umowa między Unią Europejską a Nową Zelandią o współpracy i wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych, Dz. Urz. L 101 z 20.04.2018.
[15] Umowa między Unią Europejską a Nową Zelandią o współpracy i wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych, Dz. Urz. L 101 z 20.04.2018, streszczenie dokumentu.
[16] EU–New Zealand free trade agreement: Climate and labour commitments, with sanctions, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2022/733622/EPRS_BRI(2022)733622_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 7; The EU–New Zealand agreement explained, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/new-zealand/eu-new-zealand-agreement/agreement-explained_en, [dostęp: 06.02.2026 r.]; EU–New Zealand: Council gives final green light to free trade agreement, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/11/27/eu-new-zealand-council-gives-final-green-light-to-free-trade-agreement/, [dostęp: 06.02.2026 r.]; Countries and Regions: New Zealand, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/new-zealand_en, [dostęp: 03.02.2026 r.]; J. Sierańska, Wyzwania polityki handlowej…, s. 177.
[17] Umowa gospodarczo-handlowa UE–Nowa Zelandia (FTA), https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/umowa-gospodarczo-handlowa-ue-nowa-zelandia-fta, [dostęp: 06.02.2026 r.]; EU–New Zealand free trade agreement: Strengthened ties between like-minded partners, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2023/757564/EPRS_BRI(2023)757564_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 7.
[18] EU–New Zealand free trade agreement: Strengthened ties between like-minded partners, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2023/757564/EPRS_BRI(2023)757564_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 8.
[19] EU–New Zealand free trade agreement: Climate and labour commitments, with sanctions, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2022/733622/EPRS_BRI(2022)733622_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 8.
[20] Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.].
[21] Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.].
[22] Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.].
[23] Non-Tariff Measures, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/country-assets/nz_ntm.pdf, [dostęp: 08.02.2026 r.].
[24] Goods market Access conditions, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/country-assets/nz_ma.pdf, [dostęp: 06.03.2026 r.], s. 2; Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.].
[25] EU–New Zealand free trade agreement: Strengthened ties between like-minded partners, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2023/757564/EPRS_BRI(2023)757564_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 8; EU–New Zealand free trade agreement: Climate and labour commitments, with sanctions, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2022/733622/EPRS_BRI(2022)733622_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 8.
[26] Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.]; Trade in services and digital trade, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/country-assets/nz_services.pdf, [dostęp: 08.02.2026 r.], s. 3.
[27] EU–New Zealand free trade agreement: Strengthened ties between like-minded partners, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2023/757564/EPRS_BRI(2023)757564_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 8–9; EU–New Zealand free trade agreement: Climate and labour commitments, with sanctions, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2022/733622/EPRS_BRI(2022)733622_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 8–9; Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.].
[28] Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.].
[29] Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.]; Agriculture Trade, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/country-assets/nz_agriculture.pdf, [dostęp: 08.02.2026 r.], s. 1; EU–New Zealand free trade agreement: Strengthened ties between like-minded partners, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2023/757564/EPRS_BRI(2023)757564_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 8.
[30] Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.]; Agriculture Trade, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/country-assets/nz_agriculture.pdf, [dostęp: 08.02.2026 r.], s. 2.
[31] Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.]; EU–New Zealand free trade agreement: Climate and labour commitments, with sanctions, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2022/733622/EPRS_BRI(2022)733622_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 9; Trade and Sustainable Development, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/country-assets/nz_tsd.pdf, [dostęp: 08.02.2026 r.], s. 1–3.
[32] Trade and Sustainable Development, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/country-assets/nz_tsd.pdf, [dostęp: 08.02.2026 r.], s. 1; Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.]; The EU–New Zealand agreement explained, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/new-zealand/eu-new-zealand-agreement/agreement-explained_en, [dostęp: 06.02.2026 r.].
[33] Key elements of the EU–New Zealand free trade agreement, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/key-elements-eu-new-zealand-trade-agreement-2022-06-30_en, [dostęp: 07.02.2026 r.]; EU–New Zealand free trade agreement: Strengthened ties between like-minded partners, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2023/757564/EPRS_BRI(2023)757564_EN.pdf, [dostęp: 07.02.2026 r.], s. 9.
Dodaj komentarz