Relacje Unii Europejskiej z Republiką Indii [PRZEGLĄD GLOBALNY]

Autor: Kamil Lejwoda

Przedmowa

Prezentowany poniżej tekst jest trzecim z cyklu na temat relacji umownych UE z zagranicznymi partnerami. Cykl ten skupia się w szczególności na umowach gospodarczych oraz zarysowaniu przebiegu współpracy od momentu nawiązania relacji z Unią Europejską. Poniżej link do poprzednich artykułów:

1. Relacje umowne Unii Europejskiej z Nową Zelandią – https://instytutbirm.pl/relacje-umowne-unii-europejskiej-z-nowa-zelandia-przeglad-globalny/
2. Relacje umowne Unii Europejskiej z Ukrainą – https://instytutbirm.pl/relacje-umowne-unii-europejskiej-z-ukraina-przeglad-globalny/

Wstęp

Relacje dwustronne między Unią Europejską a Republiką Indii mają dość długą historię, niemniej jednak zawarcie Strategicznego Partnerstwa stało się podstawą dla współpracy politycznej między stronami, zaś negocjowana w latach 2021–2026 r. umowa handlowa pozwoli na zaktualizowanie stosunków handlowych i gospodarczych między Unią Europejską a Republiką Indii, poprzedzone umowami z 1973, 1981 i 1994 r. Jednakże przed wynegocjowaniem umowy handlowej w 2026 r. bez wyraźnego rezultatu prowadzone były negocjacje umowy handlowo-inwestycyjnej od 2007 r. do 2013 r. z uwagi na różnice zdań co do ceł na samochody produkowane w Unii Europejskiej czy napoje alkoholowe, jak i dostęp do rynku zamówień publicznych oraz przepływu do Unii indyjskich pracowników wykwalifikowanych. Ponadto prowadzone są do chwili obecnej negocjacje odnośnie do umowy inwestycyjnej i porozumienia w sprawie oznaczeń geograficznych, a do przyspieszenia zawarcia tychże umów ma służyć Rada ds. Handlu i Technologii. Do zmiany tej przyczyniła się rosnąca pozycja Chin w gospodarce światowej, wzmocniona presją spowodowaną zbrojną agresją Rosji na Ukrainie w 2022 r., poprzedzoną zajęciem Krymu w 2014 r., jak i wystąpienie Wielkiej Brytanii ze struktur unijnych w 2020 r., poprzedzone referendum w sprawie członkostwa w 2016 r., oraz chęć zawarcia odrębnego porozumienia handlowego z Unią Europejską.

Zarys historyczny

Relacje między Unią Europejską a Republiką Indii sięgają 1962 r., gdy Indie nawiązały oficjalne stosunki dyplomatyczne z ówczesną Europejską Wspólnotą Gospodarczą. Jednakże pierwszą umowę o współpracy handlowej obie strony podpisały 17 grudnia 1973 r., a weszła ona w życie w 1974 r. Umowa ta obejmowała szeroki zakres kwestii gospodarczych, takich jak handel, współpraca gospodarcza, przemysł, usługi, energia, telekomunikacja, turystyka, sektor prywatny, inwestycje, nauka i technologia, własność intelektualna, rolnictwo, czy też współpraca na rzecz rozwoju. 23 czerwca 1981 r. porozumienie to zastąpiono bardziej obszerną umową, obejmującą nie tylko handel, ale i współpracę gospodarczą, która weszła w życie 1 grudnia 1981 r. Umowa ta przewidywała przede wszystkim utworzenie wspólnej komisji i trzech podkomisji do spraw współpracy handlowej, współpracy gospodarczej oraz współpracy na rzecz rozwoju. Powołano również sześć grup roboczych w dziedzinie rolnictwa i produktów morskich, technologii informacyjnej, środowiska, tekstyliów i spraw konsularnych. Następnie w 1993 r. UE i Indie podpisały umowę o partnerstwie i współpracy, która weszła w życie 1 sierpnia 1994 r. Objęła ona takie obszary jak: poszanowanie praw człowieka i zasad demokracji, rozwój oraz dywersyfikację handlu i inwestycji, współpracę gospodarczą, naukową, techniczną i kulturalną, nacisk na inwestycje sektora prywatnego i prawa własności intelektualnej, ochronę środowiska i zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi. W tym samym czasie została zawarta również Wspólna deklaracja polityczna, która określiła ramy dla szerokiego dialogu politycznego między obiema stronami, i ustaliła między innymi plan corocznych spotkań politycznych na najwyższym szczeblu rządowym, czyli tzw. szczyty. Organizowane są one corocznie od 2000 r. na przemian w Unii Europejskiej i Indiach, a pierwszy taki szczyt odbył się w Lizbonie w 2000 r., który stał się punktem zwrotnym dla rozwoju stosunków dwustronnych.

Z kolei w 2001 r. Indie i UE podpisały umowę o współpracy naukowej i technologicznej, zaś w 2004 r. obie strony zawarły umowę dotyczącą współpracy celnej. Umowa miała za zadanie umożliwić wymianę doświadczeń oraz wiedzy z zakresu prawidłowego stosowania przepisów prawa celnego. Działania te miały wspomóc bezpieczną realizację przedsięwzięć handlowych i inwestycyjnych. Strony zobowiązały się w szczególności do: rozwijania współpracy celnej poprzez ułatwienie legalnego przepływu towarów, wymianę informacji oraz wiedzy odnoszącej się do technik i procedur celnych oraz systemów komputerowych, zapewnienie pomocy technicznej, jak i wzajemną pomoc administracyjną.

Partnerstwo strategiczne

Podczas piątego szczytu UE–Indie, który odbył się w 2004 r. w Hadze, obie strony zdecydowały się na podniesienie relacji do poziomu „partnerstwa strategicznego”. W przyjętym dokumencie W stronę strategicznego partnerstwa: Unia Europejska–Indie wskazano na takie obszary współpracy, jak: multilateralizm, migrację, zapobieganie konfliktom, demokrację i prawa człowieka, współpracę międzynarodową, walkę z terroryzmem, ekonomię, handel, politykę, energię, technologię oraz stabilizację w Azji Południowej. „Partnerstwo strategiczne” nabrało realnego wymiaru po przyjęciu w 2005 r. podczas szczytu UE–Indie w New Delhi Wspólnego planu działania, w którym wskazano takie istotne obszary współpracy, jak: rozwój handlu i inwestycji, usprawnienie współpracy gospodarczej, pogłębienie dialogu politycznego oraz wzmocnienie dialogu i mechanizmów konsultacyjnych. Wspólny Plan Działania został zaktualizowany podczas szczytu w Marsylii i uzupełniono go o takie kwestie, jak promowanie pokoju i bezpieczeństwa zbiorowego, promowanie zrównoważonego rozwoju, wspieranie badań i technologii oraz rozwijanie wymiany kulturalnej i kontaktów międzyludzkich.

Negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu

Podczas szczytu UE–Indie w 2005 r. do życia powołana została Grupa Wysokiego Szczebla ds. Handlu (ang. High Level Trade Group – HLTG), mająca zająć się poszukiwaniem sposobów zwiększenia dwustronnych przepływów gospodarczych, włącznie z dyskusjami na temat ewentualnego rozpoczęcia dwustronnych negocjacji w sprawie kompleksowej umowy o handlu i inwestycjach. Przygotowała ona raport, który został przestawiony podczas szczytu UE–Indie w październiku 2006 r. Obie strony w dokumencie tym uznały, iż wzajemny potencjał i znaczenie gospodarcze obydwu partnerów skłaniają do podjęcia rokowań na temat nowego porozumienia. W następstwie przedstawionego raportu, w czerwcu 2007 r., przedstawiciele Unii Europejskiej i Indii rozpoczęli negocjacje nad nową umową o handlu i inwestycjach (ang. Bilateral Trade and Investment Agreement – BTIA), obejmującą handel towarami, handel usługami, inwestycje, środki korygujące w handlu, reguły pochodzenia, cła i ułatwienia w handlu, konkurencję, ochronę handlu, zamówienia publiczne, rozstrzyganie sporów, prawa własności intelektualnej i oznaczenie geograficzne oraz zrównoważony rozwój. Jednakże po 15 rundach negocjacji rozmowy między stronami w sprawie umowy zostały zawieszone w 2013 r., ponieważ wystąpiła pomiędzy nimi różnica zdań co do ceł na produkowane samochody w Unii Europejskiej czy napoje alkoholowe, dostępu do rynku zamówień publicznych oraz przepływu do Unii indyjskich pracowników wykwalifikowanych. Jednakże 8 maja 2021 r. przywódcy UE i Indii uzgodnili wznowienie negocjacji w sprawie umowy handlowej oraz rozpoczęcie odrębnych negocjacji w sprawie umowy o ochronie inwestycji i umowy o oznaczeniach geograficznych (OG). Negocjacje w sprawie umów rozpoczęły się oficjalnie 17 czerwca 2022 r., jednakże zakończono je jedynie w odniesieniu umowy o wolnym handlu 27 stycznia 2026 r.

Umowa o wolnym handlu, umowa o ochronie inwestycji i w sprawie oznaczeń geograficznych

W momencie wejścia w życie, Umowa o wolnym handlu (ang. Free Trade Agreement – FTA) zniesie cła na ponad 90% pozycji taryfowych i 91% pod względem wartości. Z kolei Indie zniosą cła na 86% pozycji taryfowych i 93% pod względem wartości. Ponadto obie strony częściowo zliberalizują znaczną liczbę dodatkowych pozycji, zwiększając ogólny zasięg liberalizacji handlu do 96,6% w przypadku Indii i 99,3% w przypadku UE. Dla przykładu cła na samochody produkowane w UE i eksportowane do Indii będą z czasem redukowane ze 110% do 10%, a w okresie 5–10 lat Indie mają znieść opłaty na części samochodowe. Stopniowo również ma zostać wyeliminowana większość indyjskich ceł na maszyny, które wynoszą obecnie 44%, produkty chemiczne (22%) i farmaceutyki (11%). Zredukowane bądź zlikwidowane zostaną też opłaty za wybrane towary rolno-spożywcze, np. alkohole wysokoprocentowe będą obłożone cłem w wysokości 40% z obecnych 150%, a docelowa stawka na produkty przetworzone (tj. chleb, makarony) ma wynieść 0%. Umowa ma również zapewnić szerszy dostęp firm z UE do indyjskiego sektora usług, w tym finansowych i transportu morskiego. W odniesieniu do handlu cyfrowego umowa ma przyczynić się do przewidywalnego i uczciwego środowiska handlu cyfrowego, zawierając przepisy budujące zaufanie konsumentów oraz zapewniające pewność prawną przedsiębiorstwom. Umowa ma zapewnić wysoki poziom ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej, w tym w odniesieniu do praw autorskich, znaków towarowych, wzorów oraz odmian roślin. W umowie zawarty został specjalny rozdział mający za zadanie pomóc małym przedsiębiorstwom. Z umowy handlowej wyłączono między innymi kwestię zamówień publicznych, zostawiając ją do późniejszych rozmów. Negocjacje odnoszące się do umowy o ochronie inwestycji mają na celu zapewnienie inwestorom z obu stron przewidywalnego i bezpiecznego środowiska inwestycyjnego. Porozumienie o oznaczeniach geograficznych po jego zawarciu będzie wspierać społeczności wiejskie i pomoże zachować dziedzictwo kulturowe i kulinarne obu stron.

Rozwijanie się partnerstwa strategicznego oraz powołanie Rady ds. Handlu i Technologii

W listopadzie 2018 r. Unia Europejska przyjęła strategię wobec Indii, której zasadniczym celem było wzmocnienie partnerstwa strategicznego. Dokument ten zakłada między innymi osiąganie wspólnego podejścia do globalnych wyzwań i reagowania na zagrożenia. Nowa strategia uwzględnia takie obszary wspólnej aktywności jak: doprowadzenie do zawarcia umowy o wolnym handlu, wzmacnianie zrównoważonego rozwoju, pokój i bezpieczeństwo, ochrona środowiska, zmiany klimatu oraz kontakty międzyludzkie. Następnie w lipcu 2020 r. podczas szczytu UE–Indie zatwierdzony został plan działania ukierunkowujący wspólne działania do 2025 r. i mający jeszcze bardziej wzmocnić partnerstwo strategiczne UE–Indie. Skoncentrowany jest między innymi na takich filarach współpracy, jak: dobrobyt i zrównoważony rozwój, badania i innowacje, bezpieczeństwo, handel i inwestycje, łączność i globalne zarządzanie oraz migracje i mobilność. Ponadto w trakcie szczytu została podjęta decyzja o ustanowieniu regularnego dialogu wysokiego szczebla między UE a Indiami na temat handlu i inwestycji, który zainicjowano w lutym 2021 r. Istotnym krokiem w tym kierunku było powołanie 22 kwietnia 2022 r. przez Komisję Europejską Rady ds. Handlu i Technologii UE–Indie (ang. EU–India Trade and Technology Council – TTC), a formalnie zainaugurowanej w lutym 2023 r. Pierwsze spotkanie ministerialne w jej ramach odbyło się 16 maja 2023 r. w Brukseli, drugie miało miejsce 28 lutego 2025 r. w New Delhi. Rada ta jest drugim tego typu forum bilateralnym UE, po zainaugurowanym w czerwcu 2021 ze Stanami Zjednoczonymi i pierwszym, które zostało ustanowione z jakimkolwiek partnerem dla Indii.

Ponadto w celu dalszego pogłębiania partnerstwa strategicznego podczas szczytu UE–Indie, który odbył się 27 stycznia 2026 r., przyjęty został kompleksowy program strategiczny UE i Indii do roku 2030, którego celem jest zwiększenie współpracy w zakresie handlu, technologii, bezpieczeństwa, działań na rzecz klimatu i więzi międzyludzkich w obliczu globalnej niepewności. Opiera się na pięciu filarach: dobrobyt i zrównoważony rozwój, technologia i innowacje, bezpieczeństwo i obronność oraz współpraca zorientowana na ludzi. W dziedzinie technologii i innowacji TTC została uznana za platformę bazową, a kolejne spotkanie ministerialne TTC odbędzie się w Brukseli w 2026 r. Natomiast w zakresie handlu i inwestycji obie strony zobowiązały się do promowania umowy o wolnym handlu między Indiami a UE oraz zgodziły się przyspieszyć rozmowy na temat ochrony inwestycji i oznaczeń geograficznych.

Podsumowanie

Wynegocjowana Umowa handlowa między Unią Europejską a Republiką Indii pozwoli na dalszy rozwój handlowy i gospodarczy oraz wzmocni relacje dwustronne. Należy podkreślić, iż będzie to rozszerzona umowa w zakresie współpracy między oboma partnerami, która reguluje prawnie relacje w porównaniu z wcześniej zawartymi porozumieniami handlowymi, zaś zawarcie i rozszerzanie partnerstwa strategicznego ma wspierać w szczególności współpracę nieobejmującą gospodarki i handlu. Natomiast powołanie Rady ds. Handlu i Technologii ma być bodźcem dla intensyfikacji współpracy politycznej i gospodarczej oraz wpływać na zawarcie w ostateczności umowy handlowej, inwestycyjnej, jak i dotyczącej oznaczeń geograficznych.

Słownik pojęć

Oznaczenia geograficzne (OG) to chronione prawem własności intelektualnej nazwy produktów, które wskazują na ich pochodzenie z konkretnego miejsca (regionu, miejscowości lub kraju). Gwarantują, że towar posiada szczególne właściwości, jakość lub renomę zawdzięczane głównie czynnikom geograficznym (środowisko, tradycja, surowce) danego obszaru.

Własność intelektualna to ogół praw chroniących niematerialne wytwory ludzkiego umysłu, takie jak twórczość artystyczna, naukowa, literacka oraz innowacje przemysłowe. Obejmuje oryginalne dzieła i rozwiązania, które zostały ujęte w postaci materialnej (np. projekt, utwór, wynalazek). Dzieli się głównie na prawo autorskie i własność przemysłową.

Zamówienie rządowe (w szerszym kontekście: zamówienie publiczne) to odpłatna umowa zawierana w formie pisemnej między zamawiającym (podmiotem publicznym, w tym organami administracji rządowej) a wykonawcą (przedsiębiorcą, osobą fizyczną), której przedmiotem jest nabycie usług, dostaw lub robót budowlanych, finansowana ze środków publicznych.

Przypisy

1. J. Modrzejewska-Leśniewska, Unia Europejska-Indie. Teraźniejszość i przyszłość, [w:] Jaka przyszłość Unii Europejskiej? Wyzwania, problemy, szanse, red. U. Kurczewska, Warszawa 2020, s.292.
2. Umowa o współpracy handlowej między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Republiką Indii, Dz. Urz. WE L 082 z 27.03.1974.
3. Umowa o współpracy gospodarczej i handlowej między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Indiami, Dz. Urz. WE L 328 z 16.11.1981.
4. M. Wysocka, Stosunki między Republiką Indii a Unią Europejską na progu XXI wieku, „Azja-Pacyfik”, nr 10, 2007, s. 38; G. Sachdeva, India-EU economic ties: strengthening the core of the Strategic Partnership, [w:] The EU-India partnership: time to go strategic?, red. L. Peral, V. Sakhuja, Paris 2012, s. 40; European Union-India Partnership: Performing Below Potential, https://diplomatist.com/european-union-india-partnership-performing-below-potential/ [dostęp: 10.02.2026 r.].
5. Umowa o współpracy między Wspólnotą Europejską a Republiką Indii w sprawie partnerstwa i pokoju, Dz. Urz. WE L 223 z 27.08.1994; J. Modrzejewska-Leśniewska, Unia Europejska-Indie. Teraźniejszość…, s. 293.
6. European Union-India Partnership: Performing Below Potential, https://diplomatist.com/european-union-india-partnership-performing-below-potential/ [dostęp: 10.02.2026 r.]; D. Chakraborty, A. Kumar, EU-India Bilateral Trade and Investment Agreement: opportunities and challenges, [w:] The EU-India partnership: time to go strategic?, red. L. Peral, V. Sakhuja, Paris 2012, s. 57-58.
7. G. Bywalec, Rozwój wymiany handlowej oraz bezpośrednich inwestycji między Unią Europejską a Indiami, „Ekonomista”, 2011, nr 3, s. 434; P. Hanclich, System preferencji celnych Unii Europejskiej, Poznań 2008, s. 439-440; EU-India Free Trade Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2024/757588/EPRS_BRI(2024)757588_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 3.
8. Umowa w sprawie współpracy naukowej i technologicznej między Wspólnotą Europejską a Rządem Republiki Indii, Dz. Urz. WE L 213 z 09.08.2002.
9. Umowa między Wspólnotą Europejską a Republiką Indii o współpracy celnej i wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych, Dz. Urz. UE L 304 z 30.09.2004.
10. A. Drzymała, Rozwój stosunków gospodarczych Unii Europejskiej z krajami Azji a współpraca na rzecz zrównoważonego rozwoju, Łódź 2016, s. 42-43; G. Sachdeva, India-EU economic ties…, s. 40.
11. J. Modrzejewska-Leśniewska, Unia Europejska-Indie. Teraźniejszość…, s. 294-295; Communication from the Commission to the Council, the European Parliament and the European Economic and Social Committee – an EU-India Strategic Partnership, COM/2004/0430 final, Brussels, 16.06.2004; EU-India Free Trade Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2024/757588/EPRS_BRI(2024)757588_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 3.
12. The India-EU Strategic Partnership Joint Action Plan, New Delhi, 7 September 2005, https://www.mea.gov.in/Uploads/PublicationDocs/6883_Joint-Action-Plan-India-EU-Strategic-Partnership-september-07-2005.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.].
13. Global partners for global challenges. The EU-India Joint Action Plan, Marseille 29 September 2008, https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/122866/joint_action_plan_2008_en.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.].
14. R. Willa, Unia Europejska na arenie międzynarodowej – wybrane relacje bilateralne, Toruń 2013, s. 164; D. Chakraborty, A. Kumar, EU-India Bilateral Trade and Investment…, s. 58; M. Wysocka, Stosunki między Republiką Indii a Unią Europejską…, s. 41; Political declaration on the India-EU strategic partnership, C/05/224, Brussels 07.09.2005, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/pres_05_224/PRES_05_224_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 2.
15. G. Mazur, Indie jako partner strategiczny Unii Europejskiej – w kierunku strefy wolnego handlu, „Unia Europejska.pl” 2012, nr 5, s. 21; G. Mazur, EU-India Bilateral Trade and Investment Agreement – stumbling blocks on the way to consensus, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 2016, nr 447, s. 60.
16. EU-India Free Trade Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2024/757588/EPRS_BRI(2024)757588_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 3; P. Kugiel, Wzmocnione relacje UE-Indie po szczycie w Nowym Delhi, „Biuletyn PISM”, nr 111 (1553), Warszawa 2017, s. 2.
17. P. Kugiel, Znaczenie i perspektywy zawarcia umowy o wolnym handlu UE-Indie, „Biuletyn PISM”, nr 64 (2685), Warszawa 2023, s. 2; EU-India Free Trade Agreement, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2024/757588/EPRS_BRI(2024)757588_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 1, 4; Countries and regions: India, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/india_en [dostęp: 15.02.2026 r.].
18. P. Kugiel, D. Wnukowski, Zakończenie negocjacji umowy handlowej UE-Indie, „Biuletyn PISM”, nr 6 (3140), Warszawa 2026, s. 1; Factsheet – EU-India Free Trade Agreement: Main benefits, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/india/eu-india-agreements/factsheet-eu-india-free-trade-agreement-main-benefits_en [dostęp: 15.02.2026 r.]; Memo: EU-India Free Trade Agreement: Chapter-by-Chapter Summary, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/india/eu-india-agreements/memo-eu-india-free-trade-agreement-chapter-chapter-summary_en [dostęp: 15.02.2026 r.].
19. Memo: EU-India Free Trade Agreement: Chapter-by-Chapter Summary, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/india/eu-india-agreements/memo-eu-india-free-trade-agreement-chapter-chapter-summary_en [dostęp: 15.02.2026 r.]; Questions and answers on the EU-India Free Trade Agreement, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_26_185 [dostęp: 15.02.2026 r.].
20. Questions and answers on the EU-India Free Trade Agreement, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_26_185 [dostęp: 15.02.2026 r.]; India Free Trade Agreement: Chapter-by-Chapter Summary, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/india/eu-india-agreements/memo-eu-india-free-trade-agreement-chapter-chapter-summary_en [dostęp: 15.02.2026 r.].
21. Questions and answers on the EU-India Free Trade Agreement, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_26_185 [dostęp: 15.02.2026 r.].
22. P. Kugiel, D. Wnukowski, Zakończenie negocjacji umowy handlowej UE-Indie, „Biuletyn PISM”, nr 6 (3140), Warszawa 2026, s. 1.
23. R. Jakimowicz, Stosunki polityczne, handlowe i gospodarcze między Indiami i Unią Europejską w XXI wieku, „Krakowskie Studia Małopolskie”, 2025, nr 4(48), s. 79; EU-India agreements, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/india/eu-india-agreements_en [dostęp: 15.02.2026 r.].
24. Wspólny Komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady: Elementy strategii UE wobec Indii, Bruksela, dnia 20.11.2018, KOM(2018) 28 wersja ostateczna.
25. J. Modrzejewska-Leśniewska, Unia Europejska-Indie. Teraźniejszość…, s. 295; EU-India relations: Time for a new boost?, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/769496/EPRS_BRI(2025)769496_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 2.
26. EU-India relations, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2024/757600/EPRS_ATA(2024)757600_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 1; EU-India Strategic Partnership: A Roadmap to 2025, https://www.consilium.europa.eu/media/45026/eu-india-roadmap-2025.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 1-3; Press Briefing by Secretary (West) on the 15th India-EU Summit, https://indianembassybrussels.gov.in/pdf/Press_brieifing_by_Secy_(West).pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 3.
27. EU-India relations: Time for a new boost?, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/769496/EPRS_BRI(2025)769496_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 3; EU-India launched the High-Level Dialogue on Trade and Investment, https://policy.trade.ec.europa.eu/news/eu-and-india-launch-high-level-dialogue-trade-and-investment-2021-02-06_en [dostęp: 15.02.2026 r.]; EU-India: Trade prospects, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2020/659270/EPRS_ATA(2020)659270_EN.pdf [dostęp: 15.02.2026 r.], s. 1-2.
28. Wspólny Komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady: Elementy strategii UE wobec Indii, Bruksela, dnia 20.11.2018, KOM(2018) 28 wersja ostateczna, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018JC0028 [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 8-9; EU-India relations: Time for a new boost?, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/769496/EPRS_BRI(2025)769496_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 3.
29. R. Jakimowicz, Stosunki polityczne, handlowe i gospodarcze między Indiami…, s. 82-83; EU-India relations: Time for a new boost?, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/769496/EPRS_BRI(2025)769496_EN.pdf [dostęp: 14.02.2026 r.], s. 3; EU-India Trade and Technology Council, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2024/757587/EPRS_ATA(2024)757587_EN.pdf [dostęp: 15.02.2026 r.], s. 1-2; EU-US Trade and Technology Council: New forum for transatlantic cooperation, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2021/698037/EPRS_BRI(2021)698037_EN.pdf [dostęp: 15.02.2026 r.], s. 1, 5; Key outcomes of the second EU-India Trade and Technology Council, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/key-outcomes-second-eu-india-trade-and-technology-council [dostęp: 15.02.2026 r.].
30. 16th EU-India Summit: advancing our Strategic Partnership across trade and defence, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_26_227/IP_26_227_EN.pdf [dostęp: 15.02.2026 r.], s. 2; India, EU Adopt 2030 Roadmap to Deepen Strategic Partnership, https://www.equitypandit.com/india-eu-adopt-2030-roadmap-to-deepen-strategic-partnership/ [dostęp: 15.02.2026 r.]; Towards 2030: A Joint European Union-India Comprehensive Strategic Agenda, https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/40616/Towards+2030+A+Joint+IndiaEuropean+Union+Comprehensive+Strategic+Agenda [dostęp: 15.02.2026 r.]; India, https://research-and-innovation.ec.europa.eu/strategy/strategy-research-and-innovation/europe-world/international-cooperation/bilateral-cooperation-science-and-technology-agreements-non-eu-countries/india_en [dostęp: 5.02.2026 r.].